خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: محمد بن عمر عبدالله فخرالدین الرازی (۵۴۴ ـ ۶۰۶ ق) یکی از دانشمندان بزرگ اهل سنت است که در ری متولّد شده و به همین جهت او را رازی نامیده اند. سپس به خراسان قدیم (منطقه وسیعی از خراسانهای کنونی ایران، بخشی از افغانستان و قسمتی از کشورهای شمالی را در بر می گرفت) که سرزمین آباء و اجدادی او بود (منطقه خوارزم) مسافرت کرده و در خوارزم سکونت یافت. او در همه علوم عقلی مثل کلام و فلسفه و علوم نقلی مثل اصول فقه، تفسیر و فقه زبردست بود، به گونه ای که در خوارزم و هرات به «شیخ الاسلام» معروف گشته بود. و جایگاه بلندی در میان خوارزمشاهیان داشت.
اساتید و شاگردان فخر رازی:
فخر رازی شاگرد مجدالدین جیلی، کمال الدین سمنانی، فخرالدین ماردینی، موید الدین طوسی (شیعه)، و شیخ سدید الدین حمّصی رازی (شیعه)، بوده و شاگردان زیادی را تربیت کرده است که از مهم ترین آنها می توان اثیرالدین ابهری و عبدالحمید خسروشاهی را نام برد. او همچنین در محضر مجد الدین جیلی، با شیخ شهاب الدین سهروردی هم کلاس و هم درس بود.
عقیده و مذهب فخر رازی:
وی در عقاید و علم کلام تابع ابوالحسن اشعری بوده و اندیشه های جبرگرایانه را در کتابهایش تقریر و تبیین کرده است. در فروع دین (احکام شرعی) نیز پیرو شافعی و ابوحنیفه بوده است. او در نزد علمای اهل سنت از چنان جایگاهی برخوردار است که در مسائل مختلف، به نظرات و مطالب او اهمیت داده و می گویند «فخر رازی» چنین گفته یا چنین نوشته است.
و در بسیاری از مسائل، بویژه در تفسیر و عقاید، سخنان او را ختم کلام تلقّی می کنند. روش نگارش کتابهای او را به عنوان روشی ابداعی دانسته و می گویند او اوّلین کسی است که ترتیب منطقی و موضوعی برای نگارش را برگزید. بنابراین، بسیاری از نویسندگان پس از وی بر اساس روش و ترتیب سرفصل های کتب او به نگارش در زمینه های تفسیر قرآن، فقه، و عقاید پرداخته اند.
فخر رازی و مخالفت با شیعه:
فخر رازی در شبهه پراکنی بر ضدّ عقاید شیعه و مسائل فلسفی معروف بوده و به «امام شکّاکان» یا «امام المشکّکین» لقب یافته است. و البته جهت اصلی این لقب، شک های بی اساس او در مسائل فلسفی و کلامی می باشد که در کتابهای فلسفی و کلامی خود ابراز داشته است. خواجه نصیرالدین طوسی بسیاری از شبهات و اشکالات او را در «شرح الاشارات و التّنبیهات» و «تلخیص المحصّل» پاسخ داده و رد کرده است.
یکی دیگر از مشخّصه های مهم او که در تقابل با شیعه و عقاید آن است، جبرگرائی و اعتقاد به صفات ازلی مستقل از خدا (معروف به قدمای ثمانیه) می باشد. او در کتاب های خود بویژه تفسیرکبیر برخی از عقاید شیعه را نقل و به زعم خود ردّ و ابطال نموده است. از این رو، تفسیروی از جایگاه مهم و کلیدی برای اهل سنت برخوردار است.
اما فخر رازی به طور کامل با عقاید شیعه مخالف نبوده بلکه به دلیل تبعیت او از ابوالحسین بصری معتزلی ـ که به شیعه نزدیک بود ـ برخی از عقاید شیعه را پذیرفته و همچنین شرحی بر نهج البلاغه نوشته است.
کتاب های فخر رازی:
او در زمینه های مختلف علوم اسلامی کتاب نگاشته است و از مهم ترین کتابهای او می توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱ ـ مفاتیح الغیب، معروف به تفسیرکبیر یا تفسیررازی، در تفسیرقرآن کریم.
۲ ـ محصّل الافکار، در علم کلام که خواجه نصیرالدین طوسی به تلخیص و شرح آن پرداخته است.
۳ ـ المباحث المشرقیّه، در الهیات.
۴ ـ المحصول، در اصول فقه.
۵ ـ شرح کتاب «الاشارات و التنبیهات» ابن سینا، که توسط خواجه نصیرالدین طوسی نقد شده و تشکیک هایش پاسخ داده شده است.
۶ ـ المطالب العالیّه فی العلم الالهی.
پی نوشت:
(۱)- خیر الدین زرکلی، الأعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، چاپ هشتم، ۱۹۸۹ م، ج ۶، ص ۳۱۳.
(۲)- شمس الدین ذهبی، تاریخ الإسلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ ق، ج ۴۳، ص ۲۱۲ به بعد و ج ۴۲، ص ۴۹۴.
(۳)- ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ ق، ج ۵، ص ۳۱۷.
(۴)- ابن عماد حنبلی، شذرات هب فی أخبار من ذهب تحقیق الأرناؤوط، دمشق و بیروت، دار ابن کثیر، ۱۴۰۶ ث، ج ۷، ص ۴۰ و بعد.
(۵)- یاقوت حموی، ابوعبدالله، معجم الأدباء، بیروت، دارالعرب الإسلامی، ۱۴۱۴ ق، ج ۶، ص ۲۵۸۷.
(۶)- خواجه نصیرالدین طوسی، شرح الإشارات و التنبیهات، تحقیق علامه حسن زاده آملی، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳.
(۷)- خواجه نصیرالدین طوسی، تلخیص المحصّل، بیروت دارالأضواء، چاپ دوم، ۱۴۰۵ ق.
(۸)- فخرالدین محمد رازی، شرح عیون الحکمة لإبن سینا، تحقیق محمد حجازی و احمد علی سقا، تهران، مؤسسة الصادق (ع)، ۱۳۷۳، ج ۱، مقدمه محقق.
نظر شما