خطبه‌های نهج‌البلاغه ۴۰؛ حکومت، ضرورتی برای حیات انسان

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: خطبه چهلم نهج‌البلاغه، پاسخ امیرالمؤمنین(ع) به ادعا و شعار خوارج است. آنان با شعار «لا حُکْمَ إلّا لِلهِ» تنها خداوند را لایق حکومت بر انسان‌ها می‌دانستند؛ موضوعی که صحیح بودن آن کاملاً روشن است، اما هدف آنان از این شعار، «نفی هرگونه حاکمیت» در جامعه است؛ موضوعی که اشتباه بودن آن کاملاً آشکار است؛ همان‌گونه که حضرت فرمودند: «کَلِمَةُ حَقٍّ یُرَادُ بِهَا بَاطِلٌ!، حرف صحیحی که از آن نتیجه‌ای باطل اراده شده است.»

امام علی(ع) در ادامه، حکومت را یک ضرورت برای زندگی اجتماعی انسان بیان می‌کنند و وظایف عمومی هرگونه حکومت، خواه آن حکومت الهی و خواه غیرالهی باشد، را بیان می‌کنند:

«نَعَمْ إِنَّهُ لاحُکْمَ إِلاَّ لِلهِ ولکِنَّ هؤُلاءِ یَقُولُونَ: لاَ إِمْرَةَ إِلاَّ لِلهِ، وَإِنَّهُ لاَبُدَّ لِلنَّاسِ مِنْ أَمِیرٍ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ یَعْمَلُ فِی إِمْرَتِهِ الْمُؤْمِنُ، وَیَسْتَمْتِعُ فِیهَا الْکَافِرُ، وَیُبَلِّغُ اللهُ فِیهَا الْأَجَلَ، وَیُجْمَعُ بِهِ الْفَیْءُ، وَیُقَاتَلُ بِهِ الْعَدُوُّ، وَتَأْمَنُ بِهِ السُّبُلُ، وَیُؤْخَذُ بِهِ لِلضَّعِیفِ مِنَ الْقَوِیِّ؛ حَتَّی یَسْتَرِیحَ بَرٌّ، وَیُسْتَرَاحَ مِنْ فَاجِرٍ». به یقین، مردم نیازمند امیر و حاکمی هستند، خواه نیکوکار باشد یا بدکار؛ امیری که در حکومتش مؤمن به کار خویش بپردازد و کافر از مواهب مادی بهره‌مند شود و به این ترتیب، خداوند به مردم فرصت می‌دهد که زندگی خود را تا پایان ادامه دهند. به وسیله او اموال بیت‌المال جمع‌آوری می‌گردد و به کمک او با دشمنان مبارزه می‌شود، جاده‌ها امن و امان خواهد شد و حق ضعیفان به کمک او از زورمندان گرفته می‌شود و به این ترتیب، نیکوکاران در رفاه قرار گرفته و از دست بدکاران در امان هستند.

هر حکومتی، برای بقای خویش، نیازمند اقداماتی است تا بتواند جایگاه خود را در میان مردمان تثبیت کرده و استقرار خود را تداوم بخشد، ولو آنکه پایه آن حکومت غیرالهی باشد. هر حکومتی باید شرایط را به‌گونه‌ای فراهم آورد که مؤمن به کارهای دین‌مدارانه خویش بپردازد و کافر از نعمت‌های دنیایی برخوردار باشد تا زمانی که مرگ هر دو فرا برسد: «یَعْمَلُ فِی إِمْرَتِهِ الْمُؤْمِنُ، وَیَسْتَمْتِعُ فِیهَا الْکَافِرُ، وَیُبَلِّغُ اللهُ فِیهَا الْأَجَلَ». این همان چیزی است که امروزه به عنوان «حقوق بشر» از وظایف هر حکومتی نسبت به افراد تحت حاکمیتش شناخته می‌شود.

گسترش فعالیت‌های اقتصادی با جمع‌آوری مالیات و گمرک و اموال عمومی، توسعه امنیت عمومی با فعالیت‌هایی نظیر مقابله با دشمنان و امن کردن راه‌ها و احقاق عدالت اجتماعی با تلاش‌هایی مانند احقاق حقوق ضعیفان، از دیگر وظایف عمومی هر حاکمیت شناخته می‌شود که امام علی(ع) در بخش بعدی این سخنان به آن اشاره می‌کنند: «وَیُجْمَعُ بِهِ الْفَیْءُ، وَیُقَاتَلُ بِهِ الْعَدُوُّ، وَتَأْمَنُ بِهِ السُّبُلُ، وَیُؤْخَذُ بِهِ لِلضَّعِیفِ مِنَ الْقَوِیِّ».

حاصل نهایی این تلاش‌ها نیز، «حَتَّی یَسْتَرِیحَ بَرٌّ، وَیُسْتَرَاحَ مِنْ فَاجِرٍ، رفاه نیکوکاران و آرامش یافتن آنان از دست ظالمان است.» استفاده از عبارت «نیکوکاران» در این عبارت، نشانگر آن است که این فعالیت‌های عمومی در ساختار حاکمیتی، برای هر شخص نیکوکاری، ولو آنکه مسلمان یا مؤمن نباشد، رفاه و امنیت اجتماعی در پی خواهد داشت.

روشن است که اگر در جامعه‌ای، حاکمی مؤمن تسلط یابد، آثار این فعالیت‌ها در جامعه سریع‌تر، مؤثرتر و ماندگارتر خواهد بود؛ همان‌گونه که حضور حکومتی برگرفته از نظام‌های غیرالهی، آثار این فعالیت‌ها در رفاه واقعی و فطری انسان‌ها را به کمترین میزان ممکن کاهش خواهد داد.

سید علی‌اصغر حسینی/ ابنا

...............

پایان پیام