به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ حجت‌الاسلام محمدصفر جبرئیلی، استاد پردیس فارابی دانشگاه تهران و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در نشست علمی «فقیه ژرف‌نگر» با موضوع «بررسی مکانت علمی مرحوم آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی و مناسبات ایشان با رهبران انقلاب اسلامی» از سوی انجمن علمی تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه برگزار شد، اظهار کرد: در میان مراجع و روحانیون شاخص تاریخ معاصر، دو شخصیت برجسته وجود دارند که توفیق درک محضر آنان را داشته‌ایم؛ یکی آیت‌الله قائد شهید و دیگری آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی.
وی افزود: برای شناخت شخصیت آیت‌الله شبیری، بر اساس شنیده‌ها و نوشته‌هایی که از ایشان در اختیار داریم، می‌توان چند ویژگی مهم را مورد توجه قرار داد که برای پژوهشگران تاریخ معاصر نیز اهمیت فراوانی دارد.
اشراف بر جریان‌ها و حوادث تاریخی
جبرئیلی نخستین ویژگی آیت‌الله شبیری زنجانی را اشراف بر جریان‌ها و حوادث دانست و گفت: ایشان نسبت به مسائل و تحولات، آگاهی و اشرافی داشتند که حتی در میان برخی افراد آگاه نیز به‌ندرت دیده می‌شود. این ویژگی در شناخت دقیق حوادث و تحلیل موضوعات مختلف نقش مهمی داشت.
وی دومین ویژگی را جامعیت در تعامل با افراد و اشخاص عنوان کرد و افزود: آیت‌الله شبیری با افراد مختلف، فارغ از جایگاه اجتماعی و نوع پوشش آنان، با احترام و تکریم برخورد می‌کردند.
احترام به افراد فارغ از ظاهر و موقعیت اجتماعی
این استاد دانشگاه با نقل خاطره‌ای در این زمینه اظهار کرد: در یکی از جلسات، فردی با شلوار آبی و کراوات در محضر آیت‌الله شبیری حضور پیدا کرد. پوشش او با فضای معمول آن جلسات متفاوت بود، اما آیت‌الله شبیری با احترام فراوان از او استقبال کردند و وی را در کنار خود نشاندند.
جبرئیلی ادامه داد: بعدها مشخص شد آن فرد پیش از انقلاب، رایزن فرهنگی ایران در مصر بوده است. این رفتار نشان می‌داد که آیت‌الله شبیری در تعامل با اشخاص، ظاهر و موقعیت آنان را ملاک برخورد قرار نمی‌دادند و از جامعیت اخلاقی برخوردار بودند.
وی با اشاره به وجود همین ویژگی در رهبر شهید انقلاب گفت: این جامعیت در تعامل با افراد، ویژگی مشترکی بود که در شخصیت آیت‌الله شبیری و رهبر شهید نیز مشاهده می‌شد؛ درحالی‌که گاهی ما حتی با افرادی که پیشینه و موقعیت متفاوتی دارند، حاضر به گفت‌وگو نیستیم.
دقت در جزئیات و ضرورت ثبت خاطرات برای آیندگان
جبرئیلی سومین ویژگی برجسته آیت‌الله شبیری را جزئی‌نگری و دقت در تبیین حوادث دانست و اظهار کرد: ایشان در نقل و تحلیل مسائل، حتی به نکته‌هایی توجه می‌کردند که ممکن بود از نگاه دیگران پنهان بماند. این دقت تنها به مباحث فقهی و علمی محدود نبود، بلکه در بررسی تاریخ و اسناد نیز آشکار بود.
وی خطاب به اعضای انجمن علمی تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه تأکید کرد: پیشنهاد می‌کنم نکته‌ها و جزئیاتی را که از آیت‌الله شبیری نقل می‌شود، حتی اگر در مقطع کنونی امکان انتشار آن‌ها وجود ندارد، یادداشت و ثبت کنید تا برای آیندگان باقی بماند.
رد انتساب نامه مقدس اردبیلی به شاه عباس
این استاد دانشگاه با اشاره به نمونه‌هایی از دقت تاریخی آیت‌الله شبیری زنجانی گفت: یکی از موارد، نامه‌ای است که به مرحوم مقدس اردبیلی و شاه عباس صفوی نسبت داده شده است. آیت‌الله شبیری این انتساب را درست نمی‌دانستند و برای توضیح آن به فاصله زمانی میان وفات مقدس اردبیلی و آغاز سلطنت شاه عباس توجه می‌کردند.
وی افزود: مقدس اردبیلی در سال ۹۹۳ قمری درگذشته و شاه عباس در سال ۹۹۸ قمری، در حدود ۱۸ سالگی، به سلطنت رسیده است؛ بنابراین میان این دو تاریخ پنج سال فاصله وجود دارد و انتساب نامه با این توالی زمانی سازگار نیست. آیت‌الله شبیری با همین محاسبه تاریخی، نادرستی انتساب را مورد توجه قرار داده بودند.
بررسی کتیبه آرامگاه لاهیجی و تاریخ وفات قائم‌مقام فراهانی
جبرئیلی با اشاره به نمونه دیگری از دقت آیت‌الله شبیری اظهار کرد: در مورد کتیبه‌ای که بر قبر مرحوم لاهیجی قرار داشت، ایشان به تاریخ درج‌شده بر روی آن، یعنی سال ۱۰۴۵ قمری، توجه کردند و آن را با تاریخ وفات پدر و پدربزرگ آن شخص مقایسه کردند.
وی افزود: وقتی تاریخ ۱۰۴۵ قمری با وفات پدربزرگ در سال ۱۰۵۰ و پدر در سال ۱۰۹۱ قمری مقایسه می‌شد، روشن بود که این تاریخ نمی‌تواند صحیح باشد؛ زیرا در آن صورت، شخص مورد نظر پیش از پدر و پدربزرگ خود از دنیا رفته بود. این نمونه‌ای از دقت ایشان در بررسی اسناد و کتیبه‌های تاریخی بود.
این پژوهشگر تاریخ معاصر همچنین به بررسی تاریخ وفات قائم‌مقام فراهانی اشاره کرد و گفت: آیت‌الله شبیری با تطبیق تاریخ وفات او بر دوره حکومت شاهان قاجار، به نادرستی تاریخ درج‌شده پی برده بودند. معیار ایشان در چنین مواردی، صرفاً نقل یک تاریخ نبود، بلکه آن را با ترتیب حکومت‌ها و قرائن تاریخی می‌سنجیدند.
مخالفت با تغییر تاریخ‌ها برای تطبیق با مناسبت‌ها
جبرئیلی با تأکید بر حساسیت آیت‌الله شبیری زنجانی نسبت به صحت تاریخ‌ها اظهار کرد: ایشان از تغییر تاریخ ولادت امام خمینی(ره) یا تغییر تاریخ وفات مرحوم شیخ حسن‌علی نخودکی برای تطبیق با مناسبت‌های دیگر ناراحت می‌شدند.
وی افزود: در مورد تاریخ وفات مرحوم شیخ حسن‌علی نخودکی، تاریخ اولیه ۱۸ شعبان بوده و بعدها آن را به ۱۵ شعبان تغییر داده بودند تا با نیمه شعبان و مناسبت ولادت تناسب پیدا کند. آیت‌الله شبیری با این تغییر موافق نبودند و این پرسش را مطرح می‌کردند که چرا باید تاریخ واقعی را به دلیل مناسبت‌های دیگر تغییر دهیم؟
این استاد دانشگاه ادامه داد: ایشان همچنین نسبت به برخی تاریخ‌های مربوط به ولادت و وفات شخصیت‌ها و انتساب‌های تاریخی حساسیت داشتند و معتقد بودند نباید برای ایجاد تناسب با یک مناسبت، واقعیت تاریخی را تغییر داد.
بررسی انتساب مزارهای منسوب به علی بن جعفر و موسی مبرقع
جبرئیلی در ادامه به دیدگاه آیت‌الله شبیری درباره برخی مزارهای منسوب در قم اشاره کرد و گفت: ایشان معتقد بودند مزار منسوب به علی بن جعفر در قم، متعلق به خود علی بن جعفر نیست، بلکه به یکی از نوادگان ایشان تعلق دارد.
وی افزود: درباره مزار منسوب به موسی مبرقع نیز آیت‌الله شبیری این انتساب را نمی‌پذیرفتند و معتقد بودند قبر موجود در قم متعلق به محمد، فرزند موسی مبرقع، است؛ نه خود موسی مبرقع. این نمونه‌ها نشان می‌دهد که ایشان در بررسی انتساب‌های تاریخی و هویتی نیز به شواهد و قرائن توجه می‌کردند.
برداشت جبرئیلی از گرایش آیت‌الله شبیری در مسئله مشروطه
این عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود به دیدگاه سیاسی آیت‌الله شبیری درباره مشروطه پرداخت و گفت: با مطالعه کتاب «جرعه» و مباحثی که در آن درباره شخصیت‌ها و جریان‌های دوره مشروطه مطرح شده است، برداشت من این است که گرایش فکری آیت‌الله شبیری به اندیشه شیخ فضل‌الله نوری نزدیک‌تر از اندیشه مرحوم آخوند خراسانی بوده است.
وی با تأکید بر اینکه این موضوع برداشت و تحلیل شخصی اوست، افزود: این مسئله نیازمند پژوهش مستقل و بررسی دقیق‌تر آثار و دیدگاه‌های ایشان است و پیشنهاد می‌کنم پژوهشگران تاریخ معاصر با مراجعه به مجموعه «جرعه» این موضوع را بررسی کنند.
مناسبات عمیق با امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب
جبرئیلی در ادامه با اشاره به مناسبات آیت‌الله شبیری زنجانی با امام خمینی(ره) گفت: در مجلدات مختلف کتاب «جرعه» مطالب متعددی درباره امام خمینی(ره) وجود دارد و در برخی مواضع، آیت‌الله شبیری از جایگاه علمی و شخصیتی امام سخن گفته‌اند.
وی افزود: آیت‌الله شبیری درباره امام خمینی(ره) معتقد بودند که ایشان در سال‌های پایانی عمر، لطافت و نرمی بیشتری پیدا کرده بودند؛ درحالی‌که از صلابت و استحکام شخصیت ایشان نیز سخن می‌گفتند.
این استاد دانشگاه با اشاره به مناسبات آیت‌الله شبیری با رهبر شهید انقلاب اظهار کرد: در آثار اولیه رهبر شهید انقلاب، از جمله کتاب «چهار کتاب اصلی علم رجال»، تجلیل و توجه به آیت‌الله شبیری زنجانی دیده می‌شود. همچنین دیدارهای متقابل، نامه‌نگاری‌ها و ارتباط مستمر میان این دو شخصیت، عمق مناسبات آنان را نشان می‌دهد.
وی خاطرنشان کرد: آیت‌الله خامنه‌ای فرموده بودند که هرگاه قرار بود به دیدار آیت‌الله شبیری زنجانی بروند، از چند روز قبل در وجودشان نشاط و شادمانی ایجاد می‌شد. این تعبیر، بیانگر جایگاه و منزلت علمی و معنوی آیت‌الله شبیری در نگاه رهبر شهید انقلاب است.
جبرئیلی در پایان تأکید کرد: مطالعه آثار و خاطرات آیت‌الله شبیری زنجانی می‌تواند برای پژوهشگران تاریخ، درس‌های مهمی درباره دقت در نقل، تحلیل مستند حوادث، متانت اخلاقی و رعایت امانت در ثبت تاریخ به همراه داشته باشد.
..........................
پایان پیام
نظر شما