خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: اهمیت الگوبرداری از شخصیتهای متعالی و برجسته در تعالی فردی و اجتماعی بر هیچ کس پوشیده نیست. دین مبین اسلام، گنجینهای بیبدیل از چنین الگوهایی را در خود جای داده که نه تنها برای مسلمانان، بلکه برای تمام بشریت الهامبخش هستند. در میان این اسوههای درخشان، جایگاه ویژه زنان بزرگوار که نقشآفرینیهای کلیدی در بزنگاههای حساس تاریخ اسلام داشتهاند، همواره برجسته بوده است.
در این میان، سخنی عمیق و پرمغز از رسول اکرم (ص) در مورد یکی از این بانوان والامقام، حضرت زینب کبری (س)، ما را به تأمل وا میدارد. ایشان در توصیف مقام شامخ حضرت زینب (س) فرمودند: «وصیّت میکنم حاضرین و غائبین امّت را که این دختر را به حرمت پاس بدارند، همانا وی مانند خدیجه کبری است»(۱). این حدیث شریف، به روشنی شباهتهای عمیق و بنیادین میان دو بانوی عظیمالشأن، حضرت خدیجه کبری (س) و حضرت زینب کبری (س)، را مورد تأکید قرار میدهد.
تبیین حدیث شریف پیامبر اکرم(ص)
حضرت خدیجه کبری (س)، نخستین بانوی مسلمان، همسر فداکار و وفادار پیامبر اکرم (ص)، و ستون اصلی حمایت از ایشان در سختترین دوران آغاز رسالت بود. ثروت، تدبیر و ایمان بیمانند ایشان، نقشی حیاتی در استحکام پایههای اسلام ایفا کرد. از سوی دیگر، حضرت زینب کبری (س)، فرزند علی (ع) و فاطمه (س)، نوه پیامبر (ص)، و قهرمان صبر و بصیرت در واقعه کربلا و پس از آن بود. نقش بیبدیل ایشان در حفظ و ابلاغ پیام عاشورا و افشای چهره ستمگران، بر کسی پوشیده نیست.
حال با تکیه بر این حدیث شریف و با وجود تفاوتهای زمانی و موقعیتی، این پرسش محوری مطرح میشود که چه وجوه مشترک عمیقی میان این دو بانوی بزرگوار وجود دارد که آنها را در زمره والاترین زنان تاریخ اسلام قرار میدهد؟
بخش اول: حمایت بیدریغ از ولایت و امامت
حمایت از «امام بر حق» و «رهبر الهی» یکی از بنیادیترین اصول اسلامی است.
این حمایت شامل پشتیبانی مادی، معنوی، فکری و حتی جانی میشود.
حضرت خدیجه (س) با تمام وجود از پیامبر (ص) حمایت کرد. از جمله:
حمایت مالی: اهدای تمام ثروت خود در راه نشر اسلام، که پیامبر (ص) فرمودند: هیچ مالی به اندازه مال خدیجه به من سود نرساند.(۲)
حمایت عاطفی و روانی: تسلیبخش پیامبر (ص) در سختیها، تصدیق رسالت ایشان در آغاز وحی، و ایجاد آرامش در خانه.
نماد «القانتات» و «المؤمنات»: چگونه ایشان مصداق بارز فرمانبرداری محض از خدا و ایمان کامل به پیامبرش بود، ﴿إِنَّ الْمُسْلِمِینَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِینَ وَالْقَانِتَاتِ...﴾(۳) (به یقین، مردان مسلمان و زنان مسلمان، و مردان باایمان و زنان باایمان، و مردان فرمانبردار و زنان فرمانبردار...).
حضرت زینب (س) نیز در دوران خود از مقام امامت حمایت کرد. از جمله:
پشتیبانی از امام حسین(ع) در کربلا: حضور در کنار برادر، همراهی در مسیر جهاد، و تحمل مصیبتها برای بقای امامت.
حفظ امامت پس از عاشورا: نقش ایشان در مراقبت از امام سجاد (ع) (امام بیمار)، و حفاظت از جان ایشان در طول اسارت.
نماد «القانتات»و «المؤمنات»: چگونه فرمانبرداری و ایمان ایشان به حدی بود که حاضر به تحمل سختترین مصائب شد تا پرچم امامت بر زمین نماند.
بنابراین هر دو بانوی بزرگوار، نه تنها به کلام، بلکه با تمام اعمال و وجودشان، از ولی و حجت زمان خود دفاع و حمایت کردند.
بخش دوم: ایثار و فداکاری بینظیر
مفهوم ایثار در قرآن
آیاتی که به ایثار و گذشت از خود و مال در راه خدا تشویق میکنند،«وَیُؤْثِرُونَ عَلَی أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ کَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ...»(۴) (و [دیگران را] بر خویشتن مقدّم می دارند، گرچه خود نیز نیازمند باشند...).
بنابراین ایثار شامل بخشش مال، جان، آسایش و حتی فرزندان هم میشود.
ایثارحضرت خدیجه(س):
ایثار مالی: آن حضرت تمام ثروت هنگفت خود را بدون هیچ دریغی در اختیار پیامبر (ص) و راه اسلام قرار داد. این عمل، در آن شرایط سخت، نقش حیاتی در پیشرفت اسلام داشت.
ایثار آسایش: ایشان علیرغم زندگی مرفّه، سختیهای شعب ابیطالب و تحریم اقتصادی را تحمل کرد و تا پایان عمر در راه خدا فداکاری کرد.
نماد "المتصدقین و المتصدقات": این ایثار مالی، مصداق بارز«صدقه دادن» به معنای عام آن، در آیه ۳۵ احزاب است.
ایثار حضرت زینب (س):
ایثار جانی و عاطفی: تحمل شهادت برادران، فرزندان (عون و محمد)، برادرزادگان و یاران امام حسین (ع) در کربلا. این ایثار، فراتر از مالی است و شامل بخشش پارههای تن میشود.
ایثار آرامش: با وجود تمام مصائب، از هیچ تلاشی برای رساندن پیام عاشورا و دفاع از حق فروگذار نکرد و آسایش خود را فدای هدف الهی کرد.
نماد «الصابرین و الصابرات»: این ایثار و فداکاری عظیم، ملازم با صبر و شکیبایی فوقالعادهای بود که در آیه ۳۵ احزاب به آن اشاره شده است.
بنابراین هر دو بانو در راه اعتلای کلمه حق و دفاع از ولایت، از هیچ نوع ایثاری دریغ نکردند، هرچند جنس ایثار آنها با توجه به شرایط متفاوت بود.
بخش سوم: بصیرت و معرفت عمیق
مفهوم بصیرت در قرآن:
بصیرت را به معنای بینش عمیق، درک صحیح از حقایق، تمییز حق از باطل، و توانایی دیدن فراتر از ظواهر تعریف کنید.
اشاره به آیاتی که به «اولوالالباب» (صاحبان خرد) یا اهمیت«تدبر در آیات» تأکید دارند.
بصیرت حضرت خدیجه(س):
بصیرت در شناخت پیامبر(ص): ایشان پیش از نزول وحی، به عظمت روحی و امانتداری پیامبر (ص) پی برده بود و اولین کسی بود که نبوت ایشان را تصدیق کرد. این نشاندهنده بصیرت عمیق او در شناخت حق بود، در حالی که بسیاری از بزرگان مکه در تردید و انکار بودند.
معرفت به حقانیت اسلام: ایشان با شناخت صحیح، خطر انحرافات زمان خود را درک کرده و با تمام وجود به دین جدید ایمان آورد.
بصیرت حضرت زینب(س):
بصیرت در درک اهداف عاشورا: ایشان نه تنها شاهد واقعه کربلا بود، بلکه به عمق فلسفه شهادت امام حسین (ع) و اهداف الهی آن واقف بود.
بصیرت در پیامرسانی: خطبههای کوبنده و روشنگر ایشان در کوفه و شام، نشان از بصیرت بینظیر وی در تحلیل شرایط، افشای حقیقت و خنثی کردن تبلیغات دشمن داشت. معروف است که فرمودند: "ما رَأَیْتُ إِلا جَمیلا" (جز زیبایی ندیدم)، که اوج بصیرت و رضایت از تقدیر الهی را نشان میدهد.
نماد«الصادقین و الصادقات»: بصیرت و معرفت، زمینه ساز راستی در گفتار و عمل است که در آیه ۳۵ احزاب به آن اشاره شده است.
بنابراین هر دو بانو، نه تنها از ایمان قلبی، بلکه از معرفت و بینشی عمیق برخوردار بودند که آنها را قادر ساخت تا در بزنگاههای تاریخی، درستترین تصمیمات را اتخاذ کنند.
بخش چهارم: صبر و استقامت در راه خدا
مفهوم صبر در قرآن:
صبر را به عنوان یکی از مهمترین فضایل اخلاقی در اسلام تعریف کنید که شامل شکیبایی در برابر مصائب، در راه طاعت و در برابر گناه است.
آیات متعددی به فضیلت صبر اشاره دارند، از جمله آیه:﴿وَلَنَبْلُوَنَّکُم بِشَیْءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ﴾(۵) (و قطعاً شما را با چیزی از ترس و گرسنگی و کاهشی در اموال و جانها و محصولات، میآزماییم و به شکیبایان مژده ده.)
صبر حضرت خدیجه (س):
صبر در برابر آزارها: تحمل آزار و اذیت مشرکین قریش، به ویژه در دوران تحریم اقتصادی و اجتماعی پیامبر (ص) و یارانش در شعب ابیطالب.
صبر بر فقر: ایشان که زنی ثروتمند بود، با رضایت کامل سختیهای فقر و گرسنگی در شعب را تحمل کرد و هرگز از حمایت پیامبر (ص) دست نکشید.
نماد «الصابرین و الصابرات»: ایشان الگوی صبر بر بلا و طاعت الهی بود که آیه ۳۵ احزاب به آن اشاره دارد.
صبر حضرت زینب (س):
صبر در کربلا: تحمل شهادت امام حسین (ع) و تمام یاران ایشان، از دست دادن فرزندان و برادران. این مصیبتها بینظیر بودند.
استقامت در اسارت: حفظ وقار و شجاعت در طول مسیر اسارت از کربلا تا کوفه و شام، و سخنرانیهای روشنگرانه در اوج خستگی و اندوه.
نماد «الصابرین و الصابرات»: صبر جمیل ایشان در برابر مصائب بزرگ، او را به یکی از بزرگترین نمادهای صبر در تاریخ اسلام تبدیل کرد و مصداق کامل «بشّر الصّابرین»بود.
هر دو بانو با صبر و استقامت بینظیر خود، نشان دادند که چگونه میتوان در راه خدا و در برابر مشکلات، ثابتقدم ماند و از آزمونهای الهی سربلند بیرون آمد.
بنابراین حمایت از ولایت، ایثار و فداکاری، بصیرت و معرفت عمیق، و صبر و استقامت نمود داشت این شباهتها، تصادفی نیستند، بلکه ریشه در ایمان عمیق و پیروی خالصانه از آموزههای الهی دارند. زندگی این دو بانوی بزرگوار، تجلی عملی بسیاری از صفات و فضایل ذکر شده در قرآن کریم است، به ویژه آیه ۳۵ سوره احزاب که تصویری جامع از مردان و زنان مؤمن ارائه میدهد.
این زنان، مصداق بارز آیه «و الذّاکرات» (یادکنندگان خدا) هستند، چرا که تمام زندگیشان در مسیر بندگی و یاد خدا بود. در دنیای امروز که با چالشهای اخلاقی و معنوی بسیاری روبروست، امروز تأمل و الگو برداری از سیره این بزرگواران برای زنان و مردان در مسیر تربیت دینی، استقامت در راه حق، و ایفای نقشهای اجتماعی مثبت، بخصوص در تربیت نسل جدید بسیار راهگشاست.
حضرت خدیجه (س) و زینب (س)، دو درخشانترین ستاره در آسمان اسلام هستند که با وجود تفاوت در زمان و میدان عمل، در هدف و آرمان الهی مشترک بودند و برای همیشه، مشعل هدایت و چراغ راه حقیقتجویان باقی خواهند ماند.
پی نوشت:
۱.نورالدین جزائری، الخصائص الزینبیه، قم، المکتبه الحیدریه، ۱۴۲۵ق، ص۱۷.
۲.طوسی، محمد بن حسن، ۱۴۱۴ق، قم، دارالثقافه، چاپ اول، ص۴۶۸.
۳.احزاب/آیه ۳۵
۴.حشر/آیه۹
۵.بقره/آیه۱۵۵
فیروزه دلداری؛ پژوهشگر، مشاور خانواده، فعال رسانه و فضای مجازی
نظر شما