خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)_ابنا: ماه رمضان، ماه تقرب به خداوند و خودسازی فردی است، اما ابعاد اجتماعی و اخلاقی این ماه نیز از اهمیت ویژهای برخوردارند. یکی از برجستهترین فضایل اخلاقی که در این ماه پربرکت، فرصت تجلی و تقویت مضاعف مییابد، «صله رحم» یا ارتباط و پیوند با خویشاوندان است. صله رحم، نه تنها یک توصیه اخلاقی، بلکه از واجبات دینی و از عوامل اصلی استحکام پیوندهای اجتماعی و خانوادگی است. در ماه مهمانی خدا، که سفره رحمت الهی گسترده است، پیوند با خویشاوندان به معنای پیوند با رحمت الهی و تجلی محبت و مودت در جامعه اسلامی است.
رمضان و صله رحم(دیدار با خویشان)
1. اهمیت صله رحم در قرآن و روایات:
قرآن کریم و سنت پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع)، تأکید فراوانی بر اهمیت صله رحم دارند و قطع رحم را از گناهان کبیره شمردهاند. صله رحم، فراتر از یک دیدار ساده، شامل هرگونه احوالپرسی، کمک مادی و معنوی، ابراز محبت، دلجویی و رفع کدورت است.
خداوند متعال در قرآن کریم، از کسانی که قطع رحم میکنند به شدت مذمت کرده است:
«وَالَّذِینَ یَنقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِن بَعْدِ مِیثَاقِهِ وَیَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَن یُوصَلَ وَیُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ أُولَٰئِکَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ» (1)
«و کسانی که پیمان خدا را پس از محکم کردن آن میشکنند، و آنچه را خدا به پیوستنش فرمان داده، میگسلند، و در زمین فساد میکنند، لعنت و بدی آن سرا برای آنان است.»
در تفاسیر بسیاری از مفسرین، «ما أمر الله به أن یوصل» به صله رحم نیز تعبیر شده است.
در جای دیگر، خداوند به عواقب قطع رحم هشدار میدهد:
«فَهَلْ عَسَیْتُمْ إِن تَوَلَّیْتُمْ أَن تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَکُمْ * أُولَٰئِکَ الَّذِینَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَیٰ أَبْصَارَهُمْ ﴾» (2)
ترجمه: «پس آیا اگر [از اطاعت خدا] روی گردان شدید، این انتظار میرود که در زمین تباهی کنید و پیوندهای خویشاوندی خود را بگسلید؟ اینان کسانی هستند که خدا لعنتشان کرده و [گوش دل] آنان را ناشنوا و دیدگانشان را کور ساخته است.»
پیامبر اکرم (ص) در روایتی فرمودند:
«صِلَةُ الرَّحِمِ تُطِیلُ الْعُمُرَ وَ تَنْفِی الْفَقْرَ»(3)
«صله رحم عمر را طولانی میکند و فقر را از بین میبرد.»
این روایت، به یکی از آثار دنیوی مهم صله رحم اشاره دارد که در ماه پربرکت رمضان میتواند جلوه بیشتری یابد.
2. رمضان، فرصتی برای احیای صله رحم:
ماه رمضان با ویژگیهای خاص خود، فرصت بینظیری برای احیا و تقویت صله رحم فراهم میآورد:
الف. افطاریهای جمعی و مهمانیهای خانوادگی:
یکی از سنتهای حسنه ماه رمضان، برگزاری افطاریهای جمعی و مهمانیهای خانوادگی است. این دورهمیها، بستر مناسبی برای دیدار با خویشاوندان، رفع کدورتها، ابراز محبت و تقویت پیوندهای عاطفی است. فضیلت افطار دادن به روزهداران، خود مشوقی برای برگزاری این مجالس و به تبع آن، احیای صله رحم است.
رسول خدا(ص) می فرماید:
«یا أهلَ القَرابَةِ تَزاوَروا ، ولا تَتَجاوَروا، وتَهادَوا ؛ فَإِنَّ الزِّیارَةَ تَزیدُ فِی المَوَدَّةِ، وَالتَّجاوُرَ یُحدِثُ القَطیعَةَ، وَالهَدِیَّةَ تَسُلُّ الشَّحناءَ .»(4)
ای خویشاوندان ! به دیدار یکدیگر بروید و همسایگی مکنید و به یکدیگر هدیه بدهید ؛ زیرا دید و بازدید ، بر دوستی می افزاید و همسایگی ، جدایی به بار می آورد و هدیه دادن ، کینه را ریشه کن می کند .
ب. فضای معنوی و کاهش کدورتها:
فضای معنوی و روحانی ماه رمضان، باعث لطافت روح و دل انسان میشود. در این ماه، دلها به خدا نزدیکتر شده و آمادگی بیشتری برای گذشت، بخشش و رفع کدورتها پیدا میکنند. روزهدار با تزکیه نفس، از رذایل اخلاقی دوری جسته و به فضایل روی میآورد که صله رحم از برجستهترین آنهاست.
ج. تأکید بر انفاق و دستگیری از خویشاوندان نیازمند:
ماه رمضان، ماه انفاق و کمک به نیازمندان است. در این میان، خویشاوندان فقیر و محتاج، اولویت بیشتری برای دریافت کمک دارند. صله رحم، تنها به معنای دیدار نیست، بلکه دستگیری از خویشاوندان نیازمند و حل مشکلات آنها را نیز شامل میشود. این عمل، علاوه بر اجر معنوی فراوان، باعث تحکیم بنیاد خانواده و جامعه میشود.
امام صادق (ع) فرمودند:صِلْ رَحِمَکَ ولو بِشَربَةٍ مِنماءٍ، وأفضَلُ ما تُوصَلُ بهِ الرَّحِمُ کَفُّ الأذی عَنها. (5)
حتی اگر شده با نوشاندن جرعه ای آب، با خویشاوندت صله رحم کن و بهترین صله رحم، آزار نرساندن به خویشاوند است .
این روایت نشان میدهد که حتی کوچکترین کاری برای حفظ ارتباط با خویشاوندان، دارای ارزش و اهمیت است.
3. آثار و برکات صله رحم در ماه رمضان:
الف. افزایش برکت و روزی:
همانطور که در روایات ذکر شد، صله رحم باعث افزایش رزق و روزی و طولانی شدن عمر میشود. در ماه رمضان، با توجه به فضای معنوی و اجابت دعاها، این برکات بیشتر مشهود خواهد بود.
ب. تقویت محبت و مودت:
دیدارها، احوالپرسیها و کمکرسانیها در ماه رمضان، به تقویت محبت و مودت در میان خویشاوندان کمک میکند. این پیوندهای عاطفی، از مهمترین عوامل سلامت روانی و اجتماعی افراد است.
ج. کاهش مشکلات خانوادگی و اجتماعی:
خانواده، هسته اصلی جامعه است. با تقویت صله رحم، مشکلات خانوادگی کاهش یافته و جامعهای سالمتر و منسجمتر خواهیم داشت. ماه رمضان فرصتی برای ترمیم روابط آسیبدیده و بازسازی پلهای ارتباطی است.
د. رضایت خداوند و پاداش اخروی:
صله رحم از اعمالی است که موجب رضایت خداوند متعال و پاداشهای اخروی فراوان میشود. در ماه رمضان که حسنات چندین برابر میشوند، انجام این فریضه اهمیت بیشتری مییابد.
پیامبر اکرم (ص) فرمودند:
«مَنْ سَرَّهُ أَنْ یُبْسَطَ لَهُ فِی رِزْقِهِ وَ یُنْسَأَ لَهُ فِی أَجَلِهِ فَلْیَصِلْ رَحِمَهُ»(6)
ترجمه: «هر کس دوست دارد روزیاش توسعه یابد و اجلش به تأخیر افتد، پس صله رحم کند.»
این روایت نیز برکات دنیوی و اخروی صله رحم را تأکید میکند.
بنابراین ماه رمضان، ماه مهمانی خدا، فرصتی طلایی برای تجلی محبت و مودت از طریق صله رحم است. این فریضه الهی که در قرآن و روایات با تأکید فراوان به آن اشاره شده، نه تنها به استحکام بنیان خانواده و جامعه کمک میکند، بلکه موجب افزایش برکت، طولانی شدن عمر، رضایت الهی و پاداشهای اخروی میشود. با حضور در مهمانیهای افطار، دلجویی از خویشاوندان، رفع کدورتها و دستگیری از نیازمندان در این ماه مبارک، میتوانیم این سنت حسنه را احیا کرده و از برکات بیشمار آن بهرهمند شویم. صله رحم در رمضان، گامی بزرگ در جهت تحقق جامعهای پر از مهر و عطوفت و تقرب هر چه بیشتر به درگاه الهی است.
پی نوشت:
1.سوره رعد/ آیه 25
2.سوره محمد/ آیات 22-23
3. کافی، ج 2، ص 150، باب صلة الرحم.
4.مستدرک الوسائل: 13 / 205 / 15118، دعائم الإسلام: 2 / 326 / 1233
5.کافی : 2/151/9
6.الخصال : 32/112
بانو فیروزه دلداری(پژوهشگر، مشاوره خانواده، فعال رسانه و فضای مجازی )
نظر شما