به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ اهمیت فضای مجازی در دوران پساجنگ درست زمانی که تلاشهای دشمن برای جنگ نرم دوباره افزایش مییابد بیش از هر زمان دیگری عیان میشود. رهبر شهید انقلاب اسلامی در جایی فرمودند؛ «اهمیت فضای مجازی به اندازه اهمیت انقلاب اسلامی است... اگر من امروز رهبر انقلاب نبودم حتماً رئیس فضای مجازی کشور میشدم» که این بیانات اهمیت فضای مجازی را نشان میدهد.
رهبر شهید انقلاب بارها از عدم نظارت بر فضای مجازی انتقاد کردند و در آغاز سال ۱۴۰۰ رهبر شهید انقلاب اسلامی در اولین روز از سال نو در سخنرانی زنده تلویزیونی خطاب به ملت شریف ایران، صراحتاً از مدیریت فضای مجازی در کشور انتقاد کردند و فرمودند: «دشمنان از فضای مجازی حداکثر استفاده را میکنند. متأسفانه در فضای مجازی کشور ما آن رعایتهای لازم با وجود آنهمه تأکیدی که داشتهام، صورت نمیگیرد و در یک جهاتی واقعاً «ول» است. باید کسانی که مسئول هستند حواسشان باشد... نباید فضای مجازی را در اختیار دشمن گذاشت... همه دنیا و همه کشورهای دنیا روی فضای مجازی خودشان دارند اعمال مدیریت میکنند. اما ما افتخار میکنیم به اینکه فضای مجازی را «ول» کردیم. این افتخار ندارد. این به هیچ وجه افتخار ندارد؛ فضای مجازی را باید مدیریت کرد. باید از این امکان مردم استفاده کنند. فضای مجازی بلاشک برای مردم وسیله آزادی است و خیلی هم خوب است. اما نباید این وسیله را در اختیار دشمن گذاشت که بتواند علیه کشور و ملت توطئه کند. دشمنان دارند از این فضا استفاده میکنند.»
در همین راستا برای بررسی اهمیت نظارت بر فضای مجازی در دوران پساجنگ و تقویت سکوهای داخلی با «محسن معصومی ورکی» کارشناس حوزه رسانه و فضای مجازی به گفتوگو پرداختیم:
ابنا: بعد از جنگ ۱۲روزه شاهد باز شدن اینترنت بینالملل بودیم و متاسفانه چند ماه بعد نیز شاهد کودتایی در دیماه که سکوهای خارجی در آن بسیار موثر بودند، به نظر شما برای جلوگیری از تکرار اشتباه گذشته مسئولان فضای مجازی چه تدابیری باید داشته باشند؟
در پی تحولات سالهای اخیر و تجربه جنگ ترکیبی دشمن، امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت «حکمرانی در فضای مجازی» بهعنوان یکی از ارکان امنیت ملی مورد توجه قرار گرفته است. آنچه دشمن در میدان سخت از دستیابی به آن ناکام ماند، در میدان نرم و با تکیه بر شبکههای اجتماعی دنبال میکند.
رهبر شهید انقلاب، پیشتر با هشدار نسبت به وضعیت فضای مجازی، آن را «رهاشده» توصیف کردند و بر ضرورت مدیریت هوشمند این فضا تأکید کردهاند.
بررسی وقایع گذشته نشان میدهد بازگشایی بدون ضابطه اینترنت بینالملل، در کنار ضعف در مدیریت پلتفرمها، میتواند به بستری برای سوءاستفاده دشمن تبدیل شود. از اینرو، تقویت «حاکمیت داده»، توسعه شبکه ملی اطلاعات و ارتقای سواد رسانهای عمومی از جمله راهکارهای کلیدی در این حوزه محسوب میشود.
در همین راستا، بسیاری از کشورها نیز رویکردهای مشابهی اتخاذ کردهاند. بهعنوان مثال، اتحادیه اروپا با تصویب قوانین سختگیرانه برای پلتفرمها، عملاً مفهوم «اینترنت بدون نظارت» را کنار گذاشته است.
ابنا: پیامرسانهای تلگرام، اینستاگرام و ایکس که مورد علاقه بخشی از مردم است و از سویی در کودتا و اغتشاشات ایران نیز بدسابقه هستند، آیا باید بهطور قطعی از دسترس خارج شوند و یا راهکار نظارت برآنها وجود دارد؟
مواجهه با پلتفرمهایی مانند Telegram، Instagram و X نیازمند رویکردی واقعبینانه است. انسداد کامل این سکوها، بهدلیل وابستگی بخش قابل توجهی از کسبوکارها و کاربران، میتواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی به همراه داشته باشد.
در مقابل، رهاسازی کامل نیز مخاطرات امنیتی جدی ایجاد میکند. بر این اساس، «مدیریت هوشمند» شامل نظارت هدفمند، حضور فعال در این پلتفرمها و توسعه جایگزینهای داخلی، بهعنوان راهکار میانه مورد تأکید قرار دارد.
ابنا: بهرهبرداری از سکوهای ملی در مدیریت دوران جنگ و پساجنگ البته بهنحوی که موجب فراهم شدن زمینه برای تهاجمهای بعدی دشمن نشود چگونه ممکن است؟
توسعه سکوهای داخلی، یکی از مهمترین ظرفیتهای کشور در مدیریت شرایط بحران ارزیابی میشود. با این حال، تمرکز بیش از حد کاربران در یک بستر، میتواند آن را به هدفی برای حملات سایبری تبدیل کند.
بر همین اساس، ایجاد زیرساختهای توزیعشده، ارتقای امنیت چندلایه و افزایش اعتماد عمومی، از جمله پیشنیازهای موفقیت سکوهای بومی عنوان میشود..
ابنا: برای جلوگیری از ترویج اینترنت تخصصی بهعنوان اینترنت طبقاتی که در دست عدهای خاص است چه تدابیری باید اندیشیده شود؟
یکی از دغدغههای جدی در حوزه سیاستگذاری فضای مجازی، احتمال شکلگیری «اینترنت طبقاتی» است. هرگونه تمایز در دسترسی به اینترنت باید بر اساس نیازهای حرفهای و با شفافیت کامل صورت گیرد تا از ایجاد نارضایتی عمومی جلوگیری شود.
در همین زمینه، تأکید بر عدالت در دسترسی، یادآور فرمایش امام علی(ع) است که عدالت را قرار دادن هر چیز در جای خود میدانند.
ابنا: ارزیابی شما از نحوه برخورد دشمن با کاربران ایرانی و افسانه اینترنت آزاد خصوصا در ایام جنگ که مهمترین سرویسها بر روی ما تحریم شده، چیست؟
بررسی عملکرد کشورهای غربی نشان میدهد مفهوم «اینترنت آزاد» در عمل با محدودیتهای گستردهای همراه است. تحریم کاربران ایرانی از بسیاری از خدمات، حذف یا محدودسازی محتوا در شبکههای اجتماعی و حمایت از ابزارهای دور زدن فیلترینگ، بخشی از این رویکرد دوگانه است..
افشای اسناد مربوط به افشای اسناد اسنودن نیز نشان داد که حتی کشورهای مدعی آزادی، نظارت گستردهای بر فضای مجازی اعمال میکنند. همچنین، نقش شرکتهای فناوری بینالمللی نظیر Google و Microsoft در تحولات جهانی، فراتر از یک بازیگر اقتصادی ارزیابی میشود. این شرکتها با در اختیار داشتن زیرساختهای کلیدی اطلاعاتی، در بسیاری از موارد در چارچوب سیاستهای کلان دولتهای خود عمل میکنند.
تحولات اخیر نشان میدهد که فضای مجازی به یکی از اصلیترین میدانهای تقابل تبدیل شده است. در چنین شرایطی، اتخاذ رویکردی متوازن شامل «استقلال زیرساختی»، «نظارت هوشمند» و «افزایش سواد رسانهای» میتواند کشور را در برابر تهدیدات آینده مصون سازد. موفقیت در این میدان، نه با انسداد کامل و نه با رهاسازی مطلق، بلکه با «حکمرانی هوشمند» امکانپذیر است.
...............
انتهای پیام
نظر شما