به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ نشست علمی «ظرفیتهای دیپلماسی زنان و خانواده و صیانت از نهاد خانواده در روابط بینالملل» با محوریت نقش حوزههای علمیه و نهاد روحانیت در این عرصه، توسط «گروه علمی سبک زندگی» وابسته به انجمن علمی ارتباطات و تبلیغ حوزههای علمیه و با مشارکت «تشکل بین المللی مطالعات راهبردی سبک زندگی و خانواده» و «موسسه سروش حکمت مرتضوی»، روز پنچشنبه، ۲۸ آبان ۱۴۰۵ درمحل ساختمان انجمنهای علمی حوزههای علمیه، برگزار شد.
در این نشست، حجتالاسلام والمسلمین دکتر علیمحمد ابوالحسنی و حجتالاسلام والمسلمین دکتر سید محمود مرتضوی به تبیین عرصههای مختلف «دیپلماسی زنان و خانواده» پرداختند. محور مشترک دو ارائه، بررسی این پرسش بود که ظرفیت فقهی، علمی و ارتباطی حوزههای علمیه و روحانیت چگونه میتواند در گفتوگوهای بینالمللی درباره زن و خانواده به کار گرفته شود.
جایگاه زن و خانواده در معماری دیپلماسی حوزوی
حجتالاسلام والمسلمین دکتر علیمحمد ابوالحسنی در بخش نخست نشست، موضوع «دیپلماسی زنان و خانواده» را در چارچوب کلان «ظرفیتهای حوزههای علمیه و روحانیت در دیپلماسی و روابط بینالملل» قرار داد. بر اساس این صورتبندی، مسئله زن و خانواده موضوعی مستقل از مأموریتهای بینالمللی حوزه نیست، بلکه یکی از کارویژههای تخصصی دیپلماسی دینی و عمومی آن به شمار میرود؛ کارویژهای که میتواند از مسیر تولید دانش، گفتوگوی علمی و حضور در شبکههای نخبگانی دنبال شود.
دکتر ابوالحسنی در بیان مسئله، سه چالش را برجسته کرد.
نخست، رواج برخی روایتهای یکسویه درباره نسبت دین، حقوق زنان و نهاد خانواده است؛ روایتهایی که گاه اندیشه دینی را فاقد پاسخگویی به مسائل معاصر معرفی میکنند.
دوم، تنوع فرهنگی و اجتماعی جوامع و تفاوت شرایط خانوادهها در مناطق مختلف جهان است؛ تفاوتی که مانع از ارائه نسخهای واحد و انتزاعی برای همه جوامع میشود.
سوم، ضرورت روشنکردن مرز میان وظایف علمی و نظری حوزههای علمیه و روحانیت و مسئولیتهای اجرایی و کنسولی دستگاههای دولتی است. در این چارچوب، حوزه علمیه، جایگزین دیپلماسی رسمی نیست، بلکه میتواند پشتوانه فکری و محتوایی آن را تقویت کند.
بخش دیگری از ارائه به مبانی معرفتی و فقهی اختصاص داشت. مفاهیمی چون «کرامت انسانی»، «مودت و رحمت در خانواده»، «حقوق و تکالیف متقابل» و «عاملیت اجتماعی زنان»، از جمله محورهایی بود که در نسبت با دیپلماسی حوزوی مطرح شد. همچنین بر ظرفیت اجتهاد برای مواجهه روشمند با مسائل نوپدید خانواده تأکید شد؛ ظرفیتی که برای ایفای نقش مؤثر در فضای بینالمللی باید به پژوهش مستند، شناخت تحولات اجتماعی و گفتوگو با دانشهای مرتبط متکی باشد. مشارکت فعال زنان متخصص و پژوهشگر حوزوی نیز از الزامات این مسیر دانسته شد.
در مجموع، بخش نخست نشست بر این نکته متمرکز بود که اعتبار بینالمللی دیپلماسی حوزوی در حوزه زن و خانواده، به دقت علمی، شناخت مخاطب، استدلال حقوقی و توانایی گفتوگو وابسته است. از این منظر، حوزه میتواند با تکیه بر میراث فقهی و اخلاقی خود در تولید نظریه و پاسخگویی به مسائل مشارکت کند، بیآنکه نقش علمیاش با مأموریت اجرایی نهادهای دیگر خلط شود.
اسناد ملی و بینالمللی و شش عرصه عملیاتی دیپلماسی زنان و خانواده
حجتالاسلام والمسلمین دکتر سید محمود مرتضوی در بخش دوم نشست، بحث را از سطح مبانی و جایگاهشناسی به عرصههای عملیاتی منتقل کرد. وی در بررسی اسناد ملی، به «اصول ۱۰، ۲۰ و ۲۱ قانون اساسی»، «قانون حمایت خانواده»، «قانون حمایت از اطفال و نوجوانان» و «منشور حقوق و مسئولیتهای زنان» اشاره کرد. در حوزه اسناد بینالمللی نیز «اعلامیه جهانی حقوق بشر»، «میثاقهای بینالمللی»، «کنوانسیون حقوق کودک»، «اعلامیه و برنامه عمل پکن» و «اهداف توسعه پایدار» مورد توجه قرار گرفتند. وی بر ضرورت تفکیک حقوقی میان معاهدات الزامآور و اسناد سیاستی یا غیرالزامآور تأکید کرد و تحلیل هر سند را مستلزم توجه به مفاد آن و وضعیت حقوقی ایران دانست.
وی «ظرفیتهای دیپلماسی زنان و خانواده» را در شش حوزه صورتبندی کرد:
- دیپلماسی هنجاری و فقه تطبیقی؛
- دیپلماسی علمی و شبکهسازی نخبگانی؛
- دیپلماسی عمومی و رسانهای؛
- همکاری اجتماعی و بشردوستانه؛
- اقتصاد مراقبت و عدالت اجتماعی؛
- دیپلماسی خانواده در عصر دیجیتال.
در محور نخست، بر تولید پژوهشها و استدلالهای فقهی و حقوقی درباره زن و خانواده و عرضه آنها به زبانهای زنده دنیا تأکید شد. هدف از این رویکرد، فراهمکردن امکان گفتوگوی علمی با دانشگاهها، مراکز پژوهشی و نهادهای دینی در جوامع مختلف است. در محور دیپلماسی علمی نیز تربیت پژوهشگران و مبلغان آشنا با زبانهای خارجی، حقوق بینالملل و مسائل معاصر خانواده، و ایجاد ارتباط میان نخبگان و مراکز علمی کشورهای مختلف مورد توجه قرار گرفت.
دکتر مرتضوی دیپلماسی عمومی و رسانهای را عرصهای مهم برای انتقال دیدگاههای حوزه درباره کرامت زن و اهمیت خانواده معرفی کرد. بر پایه این رویکرد، حضور مؤثر در فضای رسانهای مستلزم ادبیات روشن، مستند و متناسب با مخاطب است. تبیین دیدگاهها و پاسخگویی به برداشتهای نادرست نیز زمانی اثرگذار خواهد بود که بر داده و استدلال تکیه کند و از کلیگویی و شعارزدگی فاصله بگیرد.
در بخش همکاریهای اجتماعی و بشردوستانه، ظرفیت مشارکت در حمایت از زنان، کودکان و خانوادههای آسیبدیده از بحرانها مطرح شد. این زمینه میتواند محل پیوند میان آموزههای اخلاقی و دینی با همکاریهای اجتماعی و انسانی باشد. ارائهدهنده همچنین اقتصاد مراقبت و عدالت اجتماعی را از موضوعاتی دانست که در مباحث جهانی درباره خانواده اهمیت دارد؛ از جمله توجه به کار مراقبتی زنان، امنیت معیشتی خانوادهها و مسئولیت حمایت از والدین و کودکان.
محور ششم به تحولات دیجیتال و آثار آن بر خانواده اختصاص داشت. در این بخش، صیانت از حریم خصوصی، توجه به وضعیت کودکان در فضای مجازی و بررسی پیامدهای فناوریهای نو بر روابط خانوادگی از موضوعات قابل پیگیری معرفی شد. بر اساس این نگاه، حوزه میتواند با بهرهگیری از ظرفیت فقه و اخلاق، و همکاری با دانشهای اجتماعی و حقوقی، در تبیین مسائل و ارائه پیشنهادهای قابل طرح در گفتوگوهای بینالمللی مشارکت کند.
در جمعبندی بخش دوم، دکتر مرتضوی بر ضرورت تبدیل ظرفیتهای نظری به برنامههای تخصصی و پایدار تأکید کرد. تربیت نیروی انسانی، گسترش پژوهشهای میانرشتهای، شبکهسازی علمی و توجه به تجربههای واقعی خانوادهها از مؤلفههای این مسیر به شمار میرود. همچنین مشارکت بانوان پژوهشگر حوزوی در طراحی و اجرای برنامهها، برای بهرهگیری کامل از ظرفیت علمی حوزه ضروری دانسته شد.
جمعبندی
دو ارائه نشست، موضوع دیپلماسی زنان و خانواده را از دو زاویه مکمل بررسی کردند: دکتر ابوالحسنی بر جایگاه این موضوع در چارچوب کلان دیپلماسی حوزوی، مبانی معرفتی و فقهی متمرکز شد؛ دکتر مرتضوی نیز نحوه مواجهه با اسناد حقوقی، شش عرصه عملیاتی و مسیرهای تبدیل این ظرفیت به کنش علمی و بینالمللی را توضیح داد. در پایان، حفظ استقلال علمی حوزه، پرهیز از شعارزدگی، توجه به مسائل واقعی خانواده و تفکیک نقش نهادهای علمی از مسئولیتهای اجرایی، از ملاحظات کلیدی این مسیر عنوان شد. تقویت گروههای تخصصی دیپلماسی زن و خانواده، آموزش زبانهای خارجی و حقوق بینالملل به نخبگان حوزوی و تعامل هماهنگ با دستگاه دیپلماسی رسمی نیز از پیشنهادهای مطرحشده برای توسعه این ظرفیت بود.
.............
پایان پیام
نظر شما