به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ همزمان با فرا رسیدن عید سعید فطر سال جاری، حجتالاسلام والمسلمین سید محسن حسینی بلخی، عضو کمیسیون عالی شیعیان و شورای علمای شیعه در کابل، در گفتوگو با رسانههای محلی از اتخاذ تصمیمی خبر داد که بر اساس آن شیعیان افغانستان در صورت اختلاف در رؤیت هلال با اعلام رسمی حکومت، از برگزاری نماز عید فطر خودداری خواهند کرد!
به گفته آقای بلخی، روز چهارشنبه ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ شمسی نشستی با حضور مسئولان حکومت سرپرست افغانستان، نمایندگان دفاتر مراجع عظام تقلید، مسئولان کمیسیون عالی شیعیان و دیگر نهادهای مذهبی شیعه برگزار شد و پس از حدود سه ساعت گفتوگو درباره چگونگی برگزاری نماز عید فطر، در نهایت فیصله بر آن شد که در صورت تفاوت میان اعلام عید از سوی حکومت و نظر مراجع شیعه، جامعه تشیع از اقامه نماز عید خودداری کند.
وی مدعی شده است که این تصمیم برای «حفظ روحیه وحدت» و جلوگیری از تشدید تنش میان پیروان مذاهب در افغانستان و بنابر «مصالح علیای کشور» اتخاذ شده است.
این در حالی است که امروز شنبه، اول فرودین ۱۴۰۵ شمسی، بر اساس اعلام اکثر مراجع بزرگ تقلید شیعه، نخستین روز ماه شوال و عید سعید فطر است و بخش بزرگی از شیعیان افغانستان نیز امروز را عید اعلام کردهاند. با این وجود گزارشهای میدانی نشان میدهد که تنها در تعداد اندکی از مساجد در کابل، مزارشریف و برخی مناطق محدود نماز عید برگزار شده و در بسیاری از استانها و مناطق دیگر اجازه برگزاری نماز عید به شیعیان داده نشده است.
گزارشها همچنین حاکی است که روز جمعه (۲۹ اسفند) نیز نه تنها شیعیان بلکه تمامی مساجدی که با اعلام رسمی طالبان همزمان عید نگرفته بودند، اجازه برگزاری نماز عید را دریافت نکردند.
کمیسیون عالی شیعیان افغانستان در آیینهی حقیقت
اما آنچه بیش از همه مورد انتقاد قرار گرفته، نقش و عملکرد کمیسیون عالی شیعیان افغانستان در این ماجرا است؛ نهادی که به گفته بسیاری از ناظران نه تنها سابقه تاریخی و ریشه اجتماعی در میان جامعه شیعه افغانستان ندارد، بلکه اساساً نهادی دستساز در ساختار حکومت طالبان تلقی میشود و بیشتر جنبهای تشریفاتی دارد تا نمایندگی واقعی از جامعه شیعه!
هر چه هست وحدت نیست!
منتقدان میگویند تصمیمی که در نهایت به تعطیلی یکی از مهمترین شعائر عبادی مسلمانان منجر شود، هر نامی که بر آن گذاشته شود «وحدت» نیست.
در ادبیات علمی تقریب مذاهب، یکی از پایهایترین اصول وحدت اسلامی، احترام به آزادی مذهبی و پذیرش تفاوتهای فقهی میان مذاهب است. در بسیاری از کشورهای اسلامی، اختلاف در رؤیت هلال و زمان عید امری طبیعی تلقی میشود و هر مذهب بر اساس مبانی فقهی خود عمل میکند، بدون آنکه این تفاوت به بحران تبدیل شود.
با این حال در افغانستان به نظر میرسد راهحل برخی از نهادهای رسمی نه مدیریت تفاوتها، بلکه حذف صورت مسئله بوده است؛ به این معنا که اگر میان فتوای مراجع شیعه و اعلام حکومت اختلافی وجود داشت، سادهترین راه این تشخیص داده شده که شیعیان اساساً نماز عید را برگزار نکنند.
تحقیر شیعیان افغانستان در پس تصمیم دستنشاندهها
این تصمیم از سوی بسیاری از فعالان مذهبی «اقدامی تحقیرآمیز» توصیف شده است؛ زیرا در فقه شیعه، مقلدان موظفاند در مسائل شرعی از مرجع تقلید خود پیروی کنند. وقتی مراجع بزرگ تقلید روزی را عید اعلام میکنند، کنار گذاشتن این حکم و ترجیح دادن نظر یک مسئول سیاسی یا حکومتی عملاً به معنای نادیده گرفتن یکی از بنیادیترین اصول فقه شیعه است.
از سوی دیگر، این پرسش جدی نیز مطرح شده که چگونه ممکن است در نقطهای که بحث اجرای نماز، یعنی یکی از مهمترین عبادات اسلامی مطرح است، حکومت به بهانه «وحدت» مانع برگزاری نماز مسلمانان شود.
بسیاری از ناظران این وضعیت را تناقضی آشکار میدانند؛ زیرا اگر قرار باشد هرگاه حکومت در دوراهی «نظام» و «شریعت» قرار گرفت، در نهایت عبادت مسلمانان قربانی شود، چنین رویکردی بیش از آنکه نشاندهنده التزام به شریعت باشد، نشانه اولویت دادن ملاحظات سیاسی بر احکام دینی است.
عزاداریها را هم میخواهند به بهانهی وحدت تعطیل کنند؟
منتقدان همچنین هشدار میدهند که چنین تصمیمهایی میتواند به روندی خطرناک تبدیل شود؛ روندی که امروز با تعطیلی نماز عید آغاز میشود و فردا ممکن است به محدودیت سایر شعائر مذهبی شیعه مانند عزاداریهای محرم و صفر نیز بینجامد. این نگرانی در حالی مطرح میشود که پیش از این نیز گزارشهایی از بازداشت برخی ائمه جماعات در مناطق مختلف افغانستان به دلیل وجود کتاب زیارت عاشورا در مساجد منتشر شده بود.
در این میان، سکوت بخش قابل توجهی از علما و نهادهای مذهبی شیعه نیز با پرسشهای جدی مواجه شده است. بسیاری از شهروندان شیعه میپرسند چرا در برابر چنین اقداماتی که عملاً به محدود شدن مناسک مذهبی منجر میشود، موضعی صریح و قاطع اتخاذ نمیشود.
به باور منتقدان، آنچه رخ داده اگر هر نامی داشته باشد، قطعاً «وحدت» نیست. وحدت اسلامی زمانی معنا پیدا میکند که آزادی مذهبی، احترام به تفاوتهای فقهی و حق انجام شعائر دینی برای همه مذاهب به رسمیت شناخته شود؛ نه زمانی که یک جامعه مذهبی برای جلوگیری از تنش، ناچار به تعطیل کردن عبادات خود شود.
.................
پایان پیام/
نظر شما