به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ گسترش جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و افزایش بیثباتی در خاورمیانه، یکی از حساسترین شبکههای اقتصاد جهانی یعنی زنجیرههای تأمین سلامت و دارو را نیز تحت تأثیر قرار داده است؛ تحولی که نشان میدهد دامنه شوک این جنگ از انرژی و حملونقل فراتر رفته و به امنیت سلامت رسیده است.
براساس گزارش شبکه الجزیره، گزارشهای جدید نشان میدهد منطقه خلیج فارس که بیش از آنکه تولیدکننده اصلی دارو باشد، نقش یک گره کلیدی در عبور و توزیع آن را ایفا میکند، اکنون با یک تنگنای دوگانه مواجه شده است؛ اختلالی که هم مسیرهای حیاتی آن یعنی تنگه هرمز و هم فضای هوایی و مراکز حملونقل منطقهای را دربر گرفته است.
بر اساس تحلیلی که پلتفرم پژوهشی تخصصی حوزه سلامت «ثینک گلوبال هیلث» منتشر کرده، حجم فعالیت تجاری از طریق تنگه هرمز تا تاریخ ۱۶ مارس ۲۰۲۶ حدود ۹۰ درصد کمتر از سطح پیش از جنگ بوده است. همچنین ظرفیت حملونقل هوایی در منطقه خلیج فارس بین ۲۸ فوریه تا ۳ مارس حدود ۷۹ درصد کاهش یافته و این موضوع باعث کاهش حدود ۲۲ درصدی ظرفیت جهانی شده است.
در چنین شرایطی، جنگ علیه ایران دیگر صرفاً یک شوک ژئوپلیتیک موقت نیست، بلکه به عاملی ساختاری تبدیل شده که ریسکهای امنیت دارویی جهان را از نظر هزینه، زمان دسترسی و میزان وابستگی به مسیرهای محدود جغرافیایی بازتعریف میکند؛ موضوعی که شکنندگی مدل فعلی زنجیرههای تأمین را که بر تمرکز در چند گره حیاتی استوار است، آشکار میسازد.
گره ترانزیتی حیاتی
خطر تحولات کنونی در این است که کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بهعنوان یک مرکز عبوری کلیدی عمل میکنند که تولیدکنندگان دارو و مواد اولیه در هند، اروپا و چین را به بازارهای آفریقا، آسیا و ایالات متحده متصل میکند.
برآورد «ثینک گلوبال هیلث» نشان میدهد ارزش صنعت دارویی در خلیج فارس حدود ۲۳.۷ میلیارد دلار است و حدود ۸۰ درصد آن به وارداتی وابسته است که از طریق فضای هوایی منطقه و تنگه هرمز عبور میکنند. پیشبینی میشود این رقم تا سال ۲۰۳۳ دو برابر شود.
در قلب این شبکه، دبی بهعنوان مرکز بازصادرات، ذخیرهسازی سرد (برای حفظ کیفیت داروها در دمای کنترلشده) و توزیع مجدد، نقش کلیدی دارد. زیرساختهای پیشرفته این شهر، آن را به تکیهگاه اصلی شرکتهای لجستیکی و زنجیرههای تأمین جهانی تبدیل کرده است. اختلال در این محور نهتنها تجارت، بلکه کمکهای انسانی را نیز تحت تأثیر قرار داده؛ بهطوری که فعالیتهای مرکز لجستیکی سازمان بهداشت جهانی در دبی به دلیل ناامنی، بسته شدن حریم هوایی و محدودیتهای مرتبط با تنگه هرمز متوقف شده است.
داروهای حساس در خط مقدم بحران
اولین و سریعترین تأثیر بحران معمولاً در داروهایی مانند واکسنها، انسولین، داروهای بیولوژیک و درمانهای سرطان دیده میشود که به زمان و دما بسیار حساساند. این محصولات بهشدت به حملونقل هوایی و زنجیره سرد وابستهاند، بنابراین در صورت اختلال در فرودگاهها و مسیرهای هوایی بیشترین آسیب را میبینند.
پلتفرم «هلث بیت» به نقل از کارشناس زنجیره تأمین سلامت، براشانت یاداو، گزارش داده که این داروها باید در محدوده دمایی ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد نگهداری شوند. همچنین شرکتهای حملونقل برای جبران هر هفته توقف در حملونقل هوایی به حدود یک هفته و نیم زمان نیاز دارند. این امر خطر فساد دارو، تأخیر در تحویل و کمبود تجهیزات حمل سرد را در محمولههای بعدی افزایش میدهد.
خبرگزاری رویترز گزارش داده که شرکتهای دارویی غربی بهدنبال مسیرهای جایگزین برای رساندن دارو به خلیج فارس از جمله استفاده از فرودگاههای جده و ریاض یا مسیرهای عبوری از استانبول و عمان و حتی حملونقل زمینی در برخی مراحل برای جبران اختلال در مسیرهای سنتی از طریق دبی، ابوظبی و دوحه هستند؛ با این حال این راهکارها پرهزینهتر و پیچیدهتر بوده و برای همه انواع دارو، بهویژه داروهای با عمر نگهداری کوتاه، مناسب نیستند.
افزایش هزینهها به جای کمبود فوری
در کوتاهمدت، بحران لزوماً به کمبود گسترده دارو در اقتصادهای بزرگ منجر نشده، بلکه بیشتر باعث افزایش هزینهها و خطر ایجاد گلوگاه در برخی اقلام شده است. دلیل این امر وجود ذخایر احتیاطی است.
بر اساس برآورد «ثینک گلوبال هیلث»، شرکتهای دارویی بهطور متوسط ذخیرهای برای حدود ۱۸۰ روز دارند و توزیعکنندگان بزرگ نیز بین ۲۵ تا ۳۰ روز ذخیره اضافی نگهداری میکنند.
در اتحادیه اروپا نیز کشورها موظف به نگهداری ذخایر داروهای اساسی بین دو تا شش ماه هستند. بنابراین خطر فوری خالی شدن بازارها نیست، بلکه افزایش هزینه حمل، بیمه و تغییر مسیرهاست که ممکن است در نهایت به مصرفکنندگان منتقل شود.
«محمد العمری» کارشناس صنعت دارو، میگوید کارخانههای دارویی در اردن، خلیج فارس و مصر با افزایش قابل توجه هزینه حمل مواد اولیه مواجه شدهاند، هرچند تأمین این مواد از منابع آسیایی و اروپایی همچنان ادامه دارد.
او توضیح میدهد که مشکل اصلی کمبود نبوده، بلکه افزایش هزینه حملونقل است؛ در حالی که قیمت داروها تحت نظارت سختگیرانه نهادهای رسمی تعیین میشود. همین موضوع باعث شده بسیاری از شرکتها واردات را به تعویق بیندازند تا از زیان جلوگیری کنند.
این وضعیت به کاهش سرعت واردات از سوی تولیدکنندگان و واردکنندگان منجر شده و آنها را به استفاده از ذخایر موجود واداشته است. در نتیجه، برخی کمبودهای محدود ایجاد شده، اما به دلیل کوتاه بودن مدت بحران و وجود ذخایر کافی، بیماران هنوز تأثیر مستقیمی احساس نکردهاند.
خطر کمبود در صورت تداوم بحران
رویترز گزارش داده برخی مدیران صنعت دارو معتقدند اگر بحران ادامه یابد، عرضه برخی داروهای سرطان طی ۴ تا ۶ هفته کاهش خواهد یافت. همچنین افزایش هزینه حملونقل هوایی، بهویژه از هند، میتواند در همین بازه زمانی بر قیمت داروها برای مصرفکنندگان تأثیر بگذارد.
سازمان بهداشت جهانی نیز در ۵ مارس اعلام کرد که فعالیت مرکز لجستیکی خود در دبی که در سال گذشته به بیش از ۵۰۰ درخواست اضطراری برای ۷۵ کشور پاسخ داده بود، موقتاً متوقف شده است. در نتیجه، دسترسی به تجهیزات پزشکی به ارزش ۱۸ میلیون دلار ممکن نشده و محمولههایی به ارزش ۸ میلیون دلار نیز به این مرکز نرسیدهاند. همچنین بیش از ۵۰ عملیات امدادی برای ۲۵ کشور، از جمله ارسال دارو به غزه و تجهیزات آزمایشگاهی برای مقابله با فلج اطفال، تحت تأثیر قرار گرفته است.
بحران هیلیوم
این بحران بُعد دیگری نیز دارد که مربوط به مواد پزشکی غیردارویی است؛ از جمله گاز هیلیوم که برای خنکسازی دستگاههای تصویربرداری MRI استفاده میشود.
طبق گزارش «هلث بیت»، حمله موشکی به تاسیسات گازی رأس لفان قطر که دومین تولیدکننده بزرگ هیلیوم در جهان است، بازار این گاز را با عدم قطعیت جدی روبهرو کرده است.
اگرچه اثرات فوری آن به دلیل وجود ذخایر و فاصله زمانی بین تولید و تحویل مشخص نیست، اما ادامه محدودیتها میتواند بازاری را که از قبل نیز شکننده بوده، تحت فشار شدیدتری بهویژه با توجه به وجود حدود ۵۰ هزار دستگاه MRI در جهان و انجام بیش از ۹۵ میلیون آزمایش سالانه، قرار دهد.
تلاش برای دور زدن بحران
در مقابل، شرکتها بهدنبال ایجاد مسیرهای جایگزین هستند. رویترز گزارش داده که مسیرهای لجستیکی زمینی و دریایی از طریق جده، صلاله، صحار و خورفکان در حال توسعهاند و اولویت با انتقال کالاهای اساسی، بهویژه غذا و دارو، است.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما