به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ در سالهای اخیر، بحث درباره جایگاه مسلمانان در اروپا بیش از هر زمان دیگری به موضوع هویت، شهروندی و همزیستی فرهنگی گره خورده است. در این میان، ایتالیا نمونهای جالب توجه به شمار میرود. کشوری که نسل دوم و سوم مهاجران مسلمان در آن به سنین جوانی و بزرگسالی رسیدهاند و اکنون در حال بازتعریف نسبت خود با دین، جامعه و دولت هستند.
پژوهش با عنوان «دین زیسته، شهروندی زیسته: تجربههای روزمره مسلمانان جوان در ایتالیا» که توسط «استفانو آلیوی» و «آندرهآ کالابرتا» از دانشگاه «پادوا» ایتالیا منتشر شده، تلاش کرده به این پرسش پاسخ دهد که جوانان مسلمان ایتالیا چگونه میان هویت اسلامی و شهروندی ایتالیایی خود تعادل برقرار میکنند. این مطالعه بر پایه ۴۰ مصاحبه عمیق و چهار گروه متمرکز با جوانان مسلمان ایتالیایی دارای پیشینه مهاجرتی انجام شده است.
اسلام؛ انتخابی آگاهانه، نه صرفاً میراث خانوادگی
یکی از مهمترین یافتههای پژوهش آن است که بسیاری از جوانان مسلمان ایتالیا، دین را صرفاً یک میراث خانوادگی نمیدانند. آنان معتقدند اسلام باید در دوران جوانی دوباره کشف و انتخاب شود.
پژوهشگران نشان میدهند که برای نسل جدید مسلمانان ایتالیا، ایمان از یک سنت موروثی به یک انتخاب شخصی تبدیل شده است. انتخابی که با مطالعه، تجربه و تأمل فردی همراه است. بسیاری از مصاحبهشوندگان تأکید کردهاند که تلاش میکنند قرائتی از اسلام داشته باشند که با زندگی روزمره آنان در جامعه ایتالیا سازگار باشد.
شهروندی و اسلام؛ دو هویت متعارض یا مکمل؟
برخلاف برخی روایتهای رایج در فضای سیاسی اروپا، این پژوهش نشان میدهد که بسیاری از جوانان مسلمان ایتالیا میان مسلمان بودن و شهروند ایتالیا بودن هیچ تضادی نمیبینند.
مصاحبهشوندگان معتقدند ارزشهایی مانند صداقت، احترام به قانون، مسئولیتپذیری اجتماعی، کمک به دیگران و مشارکت مدنی هم در آموزههای اسلامی و هم در مفهوم شهروندی مدرن جایگاه مهمی دارند. به همین دلیل، آنان تلاش میکنند هویت اسلامی خود را نه مانعی برای مشارکت اجتماعی، بلکه عاملی برای ایفای نقش فعالتر در جامعه معرفی کنند.
سایه اسلامهراسی بر زندگی روزمره
با وجود این، پژوهش نشان میدهد که بسیاری از جوانان مسلمان ایتالیایی همچنان با تبعیض و کلیشههای منفی مواجه هستند.
در ایتالیا همانند بسیاری از کشورهای اروپایی، اسلام اغلب به عنوان نماد دیگری یا غیرخودی، معرفی میشود. همین مسئله باعث شده برخی جوانان مسلمان ایتالیایی احساس کنند برای اثبات وفاداری خود به جامعه، ناچارند بیش از دیگران تلاش کنند.
پژوهشگران مینویسند که بسیاری از شرکتکنندگان در مطالعه، تجربههایی از قضاوتهای منفی، سوءظن یا برخوردهای تبعیضآمیز را روایت کردهاند. تجربههایی که بر احساس تعلق آنان به جامعه تأثیر گذاشته است.
نقش زنان مسلمان در بازتعریف اسلام
یکی از بخشهای جالب این مطالعه به تجربه زنان مسلمان اختصاص دارد.
بسیاری از زنان جوان شرکتکننده در پژوهش تأکید کردهاند که اسلام را دینی مبتنی بر برابری و کرامت انسانی میدانند و میان آموزههای دینی و برخی سنتهای مردسالارانه که در جوامع مبدأ وجود داشته تمایز قائل میشوند.
به باور پژوهشگران، زنان مسلمان نسل جدید در ایتالیا، نقشی کلیدی در بازتعریف رابطه میان دین، جنسیت و شهروندی ایفا میکنند و در حال شکل دادن به قرائتی تازه از هویت اسلامی در اروپا هستند.
دین در زندگی روزمره
این پژوهش نشان میدهد که دین برای بسیاری از جوانان مسلمان ایتالیایی صرفاً به حضور در مسجد محدود نمیشود.
روزهداری، فعالیتهای خیریه، روابط خانوادگی، انتخابهای مصرفی، مشارکت در انجمنهای دانشجویی و فعالیتهای اجتماعی، همگی بخشی از تجربه روزمره اسلام برای این نسل هستند. بسیاری از آنان از دین به عنوان منبعی برای مقابله با دشواریها، تبعیضها و چالشهای زندگی استفاده میکنند.
نسل جدید مسلمانان اروپا چه میخواهد؟
نتیجه نهایی پژوهش این است که جوانان مسلمان ایتالیا نه در حال فاصله گرفتن از جامعهاند و نه خواهان انزوا هستند. برعکس، آنان میکوشند به عنوان شهروندانی فعال، در زندگی عمومی مشارکت کنند و در عین حال هویت دینی خود را نیز حفظ کنند.
به اعتقاد نویسندگان، تجربه این نسل نشان میدهد که دین و شهروندی الزاماً در تقابل با یکدیگر قرار ندارند. بلکه در بسیاری موارد، ارزشهای دینی میتوانند به تقویت مسئولیتپذیری اجتماعی، مشارکت مدنی و احساس تعلق به جامعه کمک کنند.
جمعبندی
مطالعه دانشگاه پادوا تصویری متفاوت از مسلمانان جوان اروپا ارائه میدهد. تصویری که آنان را نه به عنوان گروهی منزوی یا ناسازگار، بلکه به عنوان نسلی معرفی میکند که در تلاش است میان دو هویت ــ اسلامی و اروپایی ــ پلی پایدار ایجاد کند. این نسل، در عین پایبندی به باورهای دینی، خواهان مشارکت کامل در جامعه و برخورداری از حقوق برابر شهروندی است. مطالبهای که به یکی از مهمترین مباحث آینده اروپا در حوزه مهاجرت، ادغام اجتماعی و تنوع فرهنگی تبدیل شده است.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما