به گزارش خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا ـ دکتر داود صفا، عضو هیئتعلمی جامعهالمصطفی العالمیه، با اشاره به لایههای پنهان عاملیت زنان در بحرانهای معاصر، بر ضرورت بازتعریف هویت جنسیتی در بستر کنشهای جمعی تأکید کرد و جنگ رمضان را میدان تجلی بصیرت اجتماعی زنان دانست.
وی در ابتدای سخنان خود با طرح این پرسش که چرا مطالعه هویت جنسیتی امروزه اهمیت یافته است، اظهار داشت که جامعه کنونی در مسیر حرکت به سمت مدرنیته با چالشهای جدی در حوزه خانواده مواجه است. دکتر صفا تشریح کرد که هویت دارای دو لایه بیرونی (رفتاری) و درونی (شناختی و احساسی) است و تأکید نمود: «بعضا ممکن است که اینها تعارض در واقع در آن هویت یا اینکه در واقع بین نقشی یا درون نقشی داشته باشیم».
بحران مرجعیت؛ میان الگوهای دینی و نمایشهای مجازی
صفا ریشه تعارضات هویتی زنان امروز را در «رقابت در مرجعیتهای معنایی» دانست و تصریح کرد که امروزه زن هویتبخشی خود را تنها از یک منبع نمیگیرد. وی با برشمردن مصادیق این چالش گفت: «ممکن است که زن یک جا مرجعیتش در واقع بحث زن نمایشمحور اینستاگرامی باشه، یک جا آیات و روایت باشد، یک جا در واقع الگوهای دینی باشد»؛ این تداخل مراجع، به تعبیر وی، منجر به تداخل هویتی در جامعهای میشود که سرعت تحولاتش فراتر از قدرت انطباق کنشگران است.
عضو هیئتعلمی جامعهالمصطفی، جامعه ایران را جامعهای در حال گذار توصیف کرد که نه کاملاً سنتی و نه کاملاً مدرن است و همین امر موجب «ایستایی و پویایی همزمان در هویت» شده است. وی با نقد دیدگاههای غربی نظیر هابرماس، خاطرنشان کرد که برخلاف تصور آنها که تضاد را ناشی از نبود آزادی میدانند، زنان در نظام اسلامی با مشارکت حقیقی در میدان، به تعارضات هویتی خود پاسخ دادهاند.
جنگ رمضان؛ آزمون تمدنی و مهندسی ادراک
دکتر صفا در بخشی دیگر از سخنان خود، «جنگ رمضان» را فراتر از یک نبرد نظامی و آن را «جنگی با الگوی تمدنی» نامید. وی هشدار داد که استعمار امروز، یک «استعمار ادراکی فرهنگی» است که هدف آن کنترل ذهن و مهندسی معناست. او تأکید کرد که در چنین فضای بحرانی، لایههای پنهان ساختارهای اجتماعی نظیر تابآوری و جامعهپذیری مورد آزمون قرار میگیرند.
میراث رهبر شهید و تجلی الگوی سوم زن مسلمان
وی با تجلیل از نقش بیبدیل مقام معظم رهبری و «رهبر شهید» در تبیین مبانی مقاومت، تصریح کرد: «رهبر شهید چقدر پایهریزی کرده بودند… و الان داریم ثمرۀ آن را در واقع مشاهده میکنیم». صفا تصریح کرد که حضور زنان در میدان متأثر از سه هویت بنیادی، موقعیتی و رابطهای است که با الگوگیری از اهلبیت و تشیع عدالتخواه، هویت بنیادی را به «بصیرت اجتماعی» تبدیل کرده است.
دکتر صفا با تبیین «الگوی سوم زن مسلمان»، این الگو را زنی تعریف کرد که نه «زن غربی دموده شده و تبدیل شده به کالای فرهنگی» است و نه «زن شرقی سنتی فاقد عاملیت اجتماعی». وی تأکید کرد که این زن، کنشگر و تمدنساز فعال است که در تقاطع هویت دینی، ملی و انقلابی قرار دارد و در میدانهایی چون اربعین، کرونا و جهاد تبیین، این هویت را بازتولید میکند.
روایت از قلب میدان؛ «احساس قدرت میکنیم»
این پژوهشگر با استناد به مصاحبههای میدانی عمیق در جریان جنگ رمضان، به واژگان عینی کنشگران اشاره کرد و گفت: «در مصاحبههای ما واژگانی که به کار میآوردند گفتند ما احساس قدرت میکنیم، ما دیده شدیم». وی افزود که حضور این زنان یک انتخاب عادی نبود، بلکه یک «فراخوان وجودی دینی» بود؛ به طوری که میگفتند: «باید میرفتم، نمیتوانستم در خانه بمانم. اگر نمیرفتم وجدانم آسوده نبود».
تقابل پارادایمها؛ زوجیت اسلامی در برابر تعارض غربی
صفا با تبیین اصول سهگانه برای مدیریت چالشهای هویتی، بر اصل «زوجیت» تأکید کرد و آن را در مقابل دیدگاه فمینیستی قرار داد. وی با نقلقولی از آیتالله عابدینی، تفاوت نگاه غرب و اسلام را چنین تشریح کرد: «نگاه غربی در تحلیل نظام عالم به یک نوع دیالکتیک میرسد که بر پایه تعارض و تقابل استوار است، اما در نگاه اسلامی اساس عالم بر زوجیت بنا شده است که به معنای همافزایی و مکمل همدیگر بودن است».
پیشنهاد مدل جهانی برای زن مسلمان
وی همچنین دو اصل «اولویتبندی نقشها» و «حضور اجتماعی مشروع» را به عنوان ارکان الگوی بومی مردمسالاری دینی معرفی کرد. صفا تأکید کرد که مشارکت اجتماعی زنان در این چارچوب، نه نفی میشود و نه بیقید تلقی میگردد، بلکه با حفظ کرامت و اصالت خانواده، مشروعیت مییابد.
دکتر صفا در پایان پیشنهاد داد که این الگو به عنوان یک مدل جامع برای تنظیم روابط فردی و اجتماعی زن مسلمان در سطح بینالملل بازتعریف شود. وی خاطرنشان کرد که این پژوهش مستند به آیات قرآن و روشهای میدانی است و میتواند مبنای تحولی بزرگ در مطالعات خانواده و مقاومت قرار گیرد.
............
پایان پیام
نظر شما