خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا: حکمت ۳۹ نهجالبلاغه، بخشی از وصیتنامه بلند امام علی(ع) به فرزندشان، محمد بن حنفیه، است که متن کامل آن در منابع متعدد شیعی، از جمله «وسائل الشیعه»، نقل شده است. اهمیت این عبارت و جایگاه آن در تأکید بر انجام وظایف شرعی و رعایت اولویت واجبات دینی، به اندازهای است که میتوان آن را در بسیاری از منابع حدیثی و فقهی مشاهده کرد. از جمله، این روایت در آثاری همچون «اصول کافی»، «تهذیب الأحکام»، «الأمالی» و «الخصال» شیخ صدوق، «المحاسن» برقی و دیگر منابع معتبر نقل شده است:
«مستحبی که به واجب زد ضرر / هست در قرب به یزدان بیاثر»
در منابع فقهی، تقدم واجبات بر مستحبات بهعنوان اصلی مورد اتفاق و اجماع شناخته میشود. برای نمونه، نمیتوان انجام یک عمل مستحب را بر انجام نماز واجب مقدم داشت، مگر آنکه فرصت کافی برای انجام هر دو وجود داشته باشد. همچنین، در شرایطی که تأخیر در ادای دین جایز نیست، نمیتوان مال مورد نظر را صرف صدقه کرد؛ چراکه ادای دین واجب شرعی و صدقه، عملی مستحب است.
اگر سخن امیرالمؤمنین(ع) را فراتر از یک قاعده فقهی صرف و ناظر به همه عرصههای حیات انسان متدین بدانیم، میتوان گفت در منظومه فکری جامعه دینی، موضوعاتی همچون حفظ ساختار دینی، پاسداری از اصول بنیادین حکومت اسلامی، حراست از اصل ولایت فقیه، صیانت از باورهای دینی، جلوگیری از ایجاد یأس در میان نیروهای مردمی و انقلابی و نیز توجه به اولویتها در طرح مطالبات و درخواستها، بر هرگونه مجادله سیاسی، اختلافات اجتماعی و حتی ارائه راهحلهای اقتصادی تقدم دارند.
بیتوجهی به مرز میان واجبات و مستحبات در حوزههای فرهنگ، سیاست و اقتصاد یک جامعه دینی، بیتردید آثار نامطلوبی بر فرد مسلمان و جامعه متدین بر جای خواهد گذاشت. از همین رو، امام علی(ع) در حکمت ۳۹ نهجالبلاغه میفرمایند: «لا قُرْبَةَ بِالنَّوافِلِ إِذا أَضَرَّتْ بِالْفَرائِضِ»؛ «کارهای مستحب، اگر به واجبات زیان برسانند، موجب تقرب به خداوند نخواهند شد.»
بر این اساس، هر فردی که خود را بهعنوان سخنران، مداح، مؤلف، تحلیلگر یا فعال فضای مجازی به جامعه معرفی کرده است، شایسته است پیش از هر سخن و نوشتهای، این کلام امیرالمؤمنین(ع) را معیار سنجش خود قرار دهد و از خویش بپرسد: آیا در گفتار و نوشتار خود، بهگونهای رفتار کردهام که امر مستحبی را بر یک واجب مقدم بدارم؟ به نظر میرسد توجه به این معیار، میتواند بسیاری از اختلافات و جدالهای غیرضروری را در جامعه کاهش دهد.
منابع:
کتاب «روات و محدثین نهجالبلاغه»، جلد اول، تألیف مرحوم محمد دشتی
کتاب «پیام امام؛ شرح نهجالبلاغه»، تألیف آیتالله مکارم شیرازی
کتاب «جلوه تاریخ در شرح نهجالبلاغه ابنابیالحدید»، ترجمه محمدمهدی مهدوی دامغانی
کتاب «فی ظلال نهجالبلاغه»، تألیف محمدجواد مغنیه، ترجمه غلامحسین انصاری
کتاب «ترجمه منظوم نهجالبلاغه»، تألیف امید مجد
سید علی اصغر حسینی/ ابنا
___
پایان پیام
نظر شما