به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ در بازار شلوغ غرب کابل پایتخت افغانستان، تاجران و واردکنندگان با دقت اخبار افتتاح مسیر حملونقل تازهای را دنبال میکنند که چین را از طریق آسیای مرکزی به افغانستان متصل میکند. مسیری که بسیاری آن را فرصتی برای کاهش هزینههای حملونقل و تسریع ورود کالا به بازارهای وابسته به واردات افغانستان میدانند.
براساس گزارش شبکه الجزیره، این تحولات همزمان با اعلام اخیر ازبکستان درباره راهاندازی یک کریدور ترانزیتی جدید برای انتقال کالا از چین به افغانستان رخ داده است. مسیری که از شبکه راهآهن و جادههای کشورهای آسیای مرکزی عبور میکند، حدود ۷۴۰۰ کیلومتر طول دارد و زمان انتقال کالا در آن نزدیک به ۳۰ روز برآورد میشود.
این پروژه در شرایطی مطرح شده که افغانستان تلاش میکند مسیرهای تجاری خود را متنوع کرده و وابستگی به مسیرهای سنتی، بهویژه مسیرهای دریایی، را کاهش دهد، مسیری که سالها با مشکلات لجستیکی و مالی همراه بوده است.
جایگزینی برای مسیرهای سنتی
در سالهای گذشته بخش بزرگی از کالاهای چینی ابتدا از طریق دریا به بندرعباس ایران منتقل میشد و سپس از راه زمینی وارد افغانستان میشد.
این روند شامل چند مرحله حملونقل از بنادر چین مانند «شانگهای» و «نینگبو» تا انتقال دریایی به ایران و سپس حمل زمینی به شهرهای افغانستان بهویژه «هرات»، بود.
اما کریدور جدید الگوی متفاوتی ارائه میدهد، الگویی که بیش از گذشته بر حملونقل ریلی از مسیر آسیای مرکزی تکیه دارد. در این مسیر، کالاها از چین با قطار به قزاقستان و ازبکستان منتقل میشوند و سپس از طریق ترکمنستان با کامیون وارد افغانستان خواهند شد.
کارشناسان اقتصادی و فعالان بازار معتقدند این تغییر میتواند زمان انتقال کالا را کاهش داده و هزینههای حملونقل را کمتر کند، زیرا تعداد مراحل تخلیه و بارگیری مجدد کاهش مییابد و زنجیره تأمین انعطاف بیشتری پیدا میکند.
«عبدالحکیم احمدی» تاجر لوازم برقی در کابل، میگوید که تأخیر در رسیدن کالاها مستقیماً بر قیمتها در بازارهای داخلی اثر میگذارد.
او در گفتوگو با شبکه الجزیره تأکید کرده است که هر مسیری که زمان انتقال کالا را کوتاهتر کرده و ثبات بیشتری در جریان واردات ایجاد کند، برای تاجران افغانستان اهمیت زیادی دارد، زیرا بازار این کشور بهشدت نسبت به تأخیر یا افزایش هزینه حمل حساس است.
به گفته احمدی، تنوع مسیرهای تجاری به واردکنندگان امکان میدهد در برابر تغییرات سریع تجارت منطقهای، انعطاف بیشتری داشته باشند.
جاهطلبی ازبکستان و نقش منطقهای روبهگسترش
ازبکستان طی سالهای اخیر حضور خود را در پروژههای حملونقل و اتصال منطقهای پررنگتر کرده و تلاش دارد به یک مرکز ترانزیتی میان چین، آسیای مرکزی و افغانستان تبدیل شود.
تاشکند، افغانستان را پلی مهم برای دسترسی به بازارهای جنوب آسیا میداند و در همین راستا پروژههای راهآهن و زیرساختهای لجستیکی مرتبط با تجارت فرامرزی را توسعه میدهد. اقدامی که بخشی از رقابت فزاینده منطقهای بر سر مسیرهای انرژی، تجارت و حملونقل به شمار میرود.
«سید مسعود» کارشناس اقتصادی افغانستانی، معتقد است که این کریدور نشاندهنده افزایش اهمیت بُعد اقتصادی در روابط کشورهای منطقه با افغانستان است.
او میگوید که کشورهای آسیای مرکزی اکنون افغانستان را نه فقط یک پرونده امنیتی و سیاسی، بلکه یک بازار و گذرگاه تجاری مهم میبینند.
به باور مسعود، تنوعبخشی به مسیرهای تجاری میتواند ثبات بیشتری برای اقتصاد افغانستان ایجاد کند، اقتصادی که بهطور گسترده به واردات وابسته است.
تجربهای که از ۲۰۱۶ آغاز شد
هرچند پروژه کنونی تحولی تازه بهنظر میرسد، اما ایده اتصال ریلی چین و افغانستان موضوع جدیدی نیست.
در سال ۲۰۱۶ میلادی نخستین قطار باری تجاری از چین پس از سفری ۱۲ روزه از طریق قزاقستان و ازبکستان به بندر «حیرتان» در شمال افغانستان رسید، اقدامی که آن زمان آغاز آزمایشی اتصال ریلی دو کشور تلقی شد.
با این حال، این پروژه هرگز به یک شبکه گسترده حملونقل تبدیل نشد، زیرا افغانستان با ضعف زیرساختهای ریلی، محدود بودن خطوط حملونقل داخلی و نبود اتصال میان شهرها و مراکز تجاری مواجه بود.
چالشهایی که همچنان پابرجاست
با وجود فضای مثبت پیرامون کریدور جدید، مشکلات متعددی از جمله ضعف زیرساختهای داخلی، محدود بودن شبکه حملونقل و مشکلات مربوط به تبادلات مالی و تجاری، همچنان پابرجاست.
برخی تاجران تأکید میکنند موفقیت یک مسیر تجاری تنها به کوتاه شدن زمان یا مسافت وابسته نیست، بلکه ثبات در روندهای گمرکی و دسترسی به خدمات حملونقل و انبارداری نیز اهمیت اساسی دارد.
«خان جان عزیزی» پژوهشگر اقتصادی، معتقد است که موفقیت کریدورهای تجاری نیازمند ایجاد محیط تجاری یکپارچه شامل خدمات مالی، شبکه حملونقل و رویههای گمرکی کارآمد است.
او میگوید که صرف ایجاد کریدور کافی نیست، بلکه تجارت به نظام مالی منعطف، تشریفات گمرکی سریع و ثبات در جابهجایی داخلی کالاها نیاز دارد.
«محمد نبی همدرد» تاجر مواد غذایی در کابل، نیز تأکید میکند که بازار افغانستان بیش از هر چیز به تداوم و نه طرحهای مقطعی، نیاز دارد.
به گفته او، اگر این مسیرها بهصورت پایدار فعال بمانند، میتوانند بر قیمتها و تأمین کالا در بازار اثر مثبت بگذارند، اما تاجران همچنان منتظر نتایج عملی هستند.
آیا صادرات افغانستان جان تازه میگیرد؟
اهمیت کریدور جدید تنها به واردات محدود نمیشود. بسیاری از کارشناسان معتقدند که این مسیر میتواند در آینده به فرصتی برای صادرات افغانستان نیز تبدیل شود، البته به شرطی که زیرساختهای لجستیکی این کشور توسعه پیدا کند.
افغانستان سالهاست محصولاتی مانند میوه تازه و خشک، فرش دستباف، گیاهان دارویی و محصولات کشاورزی صادر میکند، اما ضعف شبکه حملونقل و هزینه بالای انتقال کالا، مانع اصلی حضور گسترده این محصولات در بازارهای جهانی بوده است.
سید مسعود میگوید که هر کریدور تجاری تازه میتواند به پنجرهای مهم برای صادرات تبدیل شود. زیرا افغانستان کالاهای موردنیاز بازارهای منطقه را در اختیار دارد، اما همواره در بخش حملونقل، انبارداری و دسترسی به بازارها با مشکل روبهرو بوده است.
به باور او، کاهش زمان حمل کالا از طریق آسیای مرکزی میتواند قدرت رقابت برخی محصولات افغانستان بهویژه کالاهای کشاورزی را در بازارهای منطقه افزایش دهد؛ زیرا بخش زیادی از صادرات افغانستان به دلیل فسادپذیری یا هزینه بالای حمل آسیب میبیند.
«عبدالواسع صدیقی» تاجر میوه خشک در کابل، نیز میگوید که هرچه مسیرهای حملونقل سریعتر و باثباتتر شوند، توان صادرکنندگان افغانستان برای حضور در بازارهای خارجی افزایش خواهد یافت؛ چراکه تأخیر در حمل، خسارت سنگینی به کالاهای غذایی وارد میکند.
با این حال، کارشناسان تأکید دارند که بهرهبرداری واقعی افغانستان از این فرصتها نیازمند توسعه مراکز ذخیرهسازی و سردخانهها، بهبود استانداردهای گمرکی، تسهیل تبادلات مالی و گسترش شبکه حملونقل داخلی است.
افغانستان؛ گذرگاه یا بازیگر اقتصادی؟
تحلیلگران معتقدند کریدور جدید میتواند در آینده نقش افغانستان را در شبکه تجارت منطقهای تقویت کند، بهویژه اگر با توسعه زیرساختها و ایجاد خطوط حملونقل جدید همراه شود.
این مسیر همچنین ممکن است گزینههای بیشتری برای واردات در اختیار بازار افغانستان قرار دهد و وابستگی کشور به یک مسیر مشخص را کاهش دهد، موضوعی که در شرایط تغییرات سریع زنجیره تأمین جهانی اهمیت زیادی دارد.
کارشناسان میگویند کاهش تعداد مراحل حملونقل میتواند بهتدریج هزینه کالاها در بازار داخلی افغانستان بهویژه در حوزه کالاهای اساسی و مصرفی را پایین بیاورد.
با این حال، موفقیت نهایی این پروژه به توانایی افغانستان در توسعه زیرساختهای داخلی و اتصال آنها به کریدورهای منطقهای وابسته خواهد بود.
در منطقهای که نقشه تجارت با سرعت در حال دگرگونی است، افغانستان اکنون با یک پرسش کلیدی روبهروست: آیا تنها یک مسیر عبور باقی میماند یا میتواند موقعیت جغرافیایی خود را به فرصتی پایدار برای رشد اقتصادی تبدیل کند؟
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما