به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ شاهنامه فردوسی، به عنوان اثری ماندگار در ادبیات ایرانی، مملو از نکات توحیدی و اندیشههای ناب اسلامی و شیعی است. فردوسی، اگرچه یک شاعر برجسته فارسیزبان است، ولی در میان اشعار خود، آن چنان از مفاهیم عمیق حِکمی و اندیشههای ناب اسلامی استفاده کرده که در دوران حیات خویش، بهعنوان «حکیم» و صاحب اندیشه عمیق شناخته میشود. تبلور این اندیشههای حکیمانه در سرودههای ماندگار این شاعر شیعی، موضوعی است که کمتر مورد توجه محققان قرار گرفته است.
در نگاه غالب «شاهنامهپژوهان»، این کتاب هویتی صرفا فارسی دارد که با نگاهی حماسی و با هدف ترویج فرهنگ ایرانی تدوین شده؛ این در حالی است که در بررسی این اشعار میتوان نشانههای فراوانی از مفاهیم توحیدی بهویژه بررسی اوصاف و صفات خداوندی برگرفته از آیات قرآن کریم و منابع روایی مانند دعای جوشن کبیر دیده میشود که میتواند با نگاهی فرهنگی، بهعنوان یکی از زمینههای تحقق تمدن «ایرانی ـ اسلامی» قرار گیرد.
آنچه که در این نوشتهها، مورد توجه قرار گرفته، بررسی اوصاف خداوند با تاکید بر مهمترین صفات الهی است. این اوصاف که در کلام اسلامی بهعنوان «امّهات صفات» یا «اسماء ذات» نامیده میشود که ربوبیت الهی، وابسته آن صفات است، در نگاه برخی از متکلمین، این اوصاف شامل «حیات، علم، قدرت، اراده، سمع، بصر و کلام» است که فردوسی در اشعار خود با توجه به معانی این صفات، آنها را به تناسب در اشعار خود استفاده کرده است.
به عنوان نمونه: «توانا و دانا و داننده اوست/ خرد را و جان را نگارنـده اوست» که در این بیت، به چهار صفت خداوند متعال «توانا به معنای قادر»، «دانا و داننده به معنای عالم» و «نگارنده خرد و جان به معنای مرید و صاحب اراده» اشاره شده است. همچنین در بیت دیگر اینگونه آمده است: «چنان آفریدی که خود خـواستی/ زمـان و زمـین را تـو آراستی».
در اشعار فردوسی، به جز مواردی معدود مانند نامه افراسیاب به فغفور چین یا نامه خسرو به بهرام، تمامی نامهها با یاد خداوند شروع میشود، همچنین تقریبا داستان همه پهلوانان نیکاندیش شاهنامه مانند رستم، اسفندیار، زال، گیو، سهراب و بیژن با مناجات و تاکید بر «قادر» بودن خدا آغاز میشود که نشانگر اهتمام ویژه فردوسی به صفات خداوند است، همانگونه که داستان برخی از شخصیتهای منفی در شاهنامه مانند ضحاک، نامی از یاد خداوند ندارد. این شیوه در هنگام مواجه پهلوانان در دشوارهای جنگ و کشورداری نیز دیده میشود و تقریبا در همه نبردهای پهلوانان نیکوکار شاهنامه، مناجات با خداوند و دعا برای موفقیت در نبردها بیان شده است. این دعا و تضرع صرفا در مورد نبردها نیست، بلکه تقریبا در بسیاری از مشکلات، نمونههایی از این مناجاتها دیده میشود، بهعنوان نمونه زال، پدر رستم، هنگام خواستگاری از رودابه، مادر رستم، اینگونه خدا را ستایش و از او میخواهد تا منوچهر شاه و سام را موافق این ازدواج قرار دهد:
«شوم پیش یـزدان ستــایش کنـــم/ چـــو ایزدپـــرستان نیــایش کـنم
مگـــر کو دل ســام و شــاه زمـین/ بشـــوید ز خشم و ز پیگــار و کـین
جهـان آفــرین بشـــنود گفــتِ من/ مگــر کآشـــکارا شـود جفـت مـن».
در بخش بعدی این نوشته، هر کدام از صفات خداوند در اندیشههای فردوسی بررسی میشود.
سید علیاصغر حسینی/ ابنا
___
پایان پیام
نظر شما