به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ بدون شک واقعه غدیر، مهمترین اتفاق در تاریخ اسلام بوده است. اهمیت این واقعه و تاثیر آن در طول تاریخ اسلام بهگونهای است که نمیتوان پژوهشی یا نگارشی در موضوع تاریخ اسلام داشت، اما وقایع مرتبط با این روز یا حوادث مرتبط با آن در سالهای قبل و بعد از آن واقعه را نادیده گرفت.
در طول حدود ۲۰۰ سال فعالیت اسلامشناسی پژوهشگران غربی، توجه به واقعه غدیر، مراحل مختلفی را گذرانده است. علت این تغییرات دلایلی مانند دسترسی به منابع جدید، انجام منصفانه پژوهشها و دوری از انگیزههای سیاسی و فرهنگی در انجام پژوهش، همچنین امکان ارتباط بیشتر با عالمان شیعه در طول زمانهای مختلف و دلایل دیگری بوده است.
مرحله اول این پژوهشها در طول سالهای آغازین این تحقیقات را میتوان «نادیدهگیری موضوع» غدیر در این تحقیقات دانست، بدیهی است که چشمپوشی، به معنای انکار نیست، این نادیده گرفتن نیز از نکات قابل توجهی است که میتوان برای آن دلایل مختلفی را یافت، بهعنوان نمونه، در برخی از پژوهشهای انجام شده در موضوع تاریخ اسلام و زندگی پیامبر اکرم(ص)، با اینکه بارها واقعه حجهالوداع اشاره شده است، اما هیچ اشارهای به ماجرای غدیر خم در این سفر نمیشود.
نکته دیگر که باید در این پژوهش مورد توجه قرار گیرد، آن است که غالبا این پژوهشگران، واقعه غدیر را صرفا یک واقعه تاریخی میدانند که در کنار صدها واقعه تاریخی دیگر قرار گرفته و بنابراین میتواند در یک پژوهش، مورد توجه قرار نگیرد، بهویژه آنکه اکثر این پژوهشها یا در قالب مقالهای محدود در صفحات یا بهعنوان بخشی از یک دایرهالمعارف اسلامشناسی که محدود در واژگان است، تدوین شده و در این محدودیتهای در نگارش، پژوهشگران تنها به موضوعات مهم اشاره میکنند.
در طول این دو قرن، مرحله بعدی این پژوهش با اشاره به موضوع غدیر خم، بدون موضعگیری مشخص، تنها بهصورت ارائه گزارشی تاریخی از اختلافات بعد از دوران پیامبر(ص) محدود شده است، در این تغییرات پژوهشی، نگاه تاریخی به واقعه غدیر همچنان باقی مانده، اما برجستگی تاریخی آن، تنها بهعنوان عامل اختلافات میان مسلمانان برای تعیین جانشین رسول خدا(ص) بیان میشود.
در مرحله سوم، که از حدود ۷۰ سال پیش آغاز شده، برخی از دلایل شیعیان در اثبات واقعه جانشینی پیامبر(ص) با نگاهی به وقایع تاریخی «یوم الدار» یا «غدیر خم» بررسی میشود که در این مرحله برخی از اسلامشناسان غربی، با نگاهی منصفانه به این واقعه نگریستهاند، اما هنوز نگاه تاریخی بر این واقعه غلبه داشتند که با نگاه اعتقادی شیعیان به این واقعه مهم تاریخی، بسیار فاصله دارد.
در مرحله بعدی، که هماکنون نشانههایی از آن در پژوهشهای غربی دیده میشود، دیدگاه اعتقادی و موضوع «امامت و نصب الهی» در موضوع غدیر خم مورد بررسی قرار گرفته و این میتواند گامهای آغازین برای پژوهشگران و اسلامشناسان غربی در شناخت مقوله «ولایت» و نقش آن در تحلیل جریانهای تاریخی و اعتقادی شیعیان باشد. بدون شک پیروزی انقلاب اسلامی با محوریت «ولایت فقیه» در این موضوع نیز بسیار موثر بوده است.
در بخشهای بعدی این نوشته، گزارشهایی از پژوهشهای مختلف اسلامشناسان غربی در این مراحل ۲۰۰ ساله در موضوع غدیر خم معرفی و بررسی خواهد شد.
سید علیاصغر حسینی/ ابنا
________
پایان پیام
نظر شما