به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ اختلال در صادرات کودهای شیمیایی از خلیج فارس، پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را از یک شوک در بازارهای انرژی به تهدیدی مستقیم برای امنیت غذایی جهانی تبدیل کرده است؛ چراکه جریان محمولههایی که از تنگه هرمز عبور میکنند—از جمله گاز، مواد اولیه و کودها—مختل شده و اینها از مهمترین نهادههای تولید غذا در جهان به شمار میروند.
براساس گزارش شبکه الجزیره، تبعات اقتصادی جنگ علیه ایران تنها بر قیمت نفت و گاز فشار وارد نمیکند، بلکه از طریق افزایش هزینه کود، سوخت، حملونقل و بیمه به بخش کشاورزی نیز سرایت میکند و در نهایت در قیمت محصولات و هزینهای که مصرفکنندگان پرداخت میکنند، نمایان میشود.
بر اساس اعلام سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، اختلال در تنگه هرمز شوکهایی زنجیرهای در سیستمهای انرژی، کود و غذا ایجاد میکند. این گذرگاه روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت، نزدیک به یکپنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع و تا ۳۰ درصد از تجارت جهانی کودها را منتقل میکند.
هرمز و کودهای شیمیایی
فائو میافزاید که حدود ۱.۳ میلیون تن کود در ماه دیگر قادر به عبور از تنگه هرمز نیست و مسیر جایگزینی برای صادرات آن وجود ندارد. بسیاری از نظامهای کشاورزی بزرگ در آسیا و آمریکای لاتین—از جمله برزیل، بنگلادش، هند و پاکستان—بهشدت به کودهایی وابستهاند که از این مسیر تأمین میشود.
شرکت نروژی «یارا»، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان کود در جهان، اعلام کرده که بسته شدن تنگه هرمز حدود یکسوم تجارت جهانی اوره را مختل میکند، علاوه بر آن مواد اولیه مهمی مانند گاز طبیعی، آمونیاک، فسفات و گوگرد نیز تحت تأثیر قرار میگیرند. این شوک عرضه باعث کمبود فوری محصولات و افزایش شدید قیمت کودها در سطح جهانی شده است.
این شرکت در گزارش سالانه ۲۰۲۵ خود تأکید کرده که اختلال در حملونقل از طریق تنگه هرمز با افزایش قیمت گاز و کودهای نیتروژنی مرتبط است و در صورت ادامه بحران، تأمین جهانی اوره و در نتیجه امنیت غذایی بهشدت تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
هزینه غذا
«ماکسیمو توررو» اقتصاددان ارشد فائو، میگوید که این بحران صرفاً یک شوک انرژی نیست، بلکه به سیستمهای جهانی غذا و کشاورزی ضربه میزند. افزایش هزینه کود و سوخت، کشاورزان را با یک شوک دوگانه مواجه کرده که هم نهادههای تولید و هم کل زنجیره ارزش کشاورزی— از آبیاری تا حملونقل—را تحت فشار قرار میدهد.
او افزود که بسیاری از کشاورزان ممکن است مصرف کود را کاهش دهند یا به سمت کشت محصولاتی بروند که نیاز کمتری به کود دارند. حتی کاهش محدود در مصرف کود میتواند به افت قابل توجه عملکرد محصولات، بهویژه در مناطقی که استفاده از کود در آنها پایین است، منجر شود.
فائو هشدار میدهد کاهش دسترسی به کودهای مبتنی بر آمونیاک، اوره، فسفات و گوگرد میتواند در بازه ۶ تا ۹ ماهه باعث کاهش تولید محصولات اساسی مانند گندم، ذرت و برنج و افزایش قیمت مواد غذایی شود.
افزایش قیمتها
نشانههای این فشارها در شاخصهای جهانی غذا ظاهر شده است. فائو اعلام کرد که شاخص قیمت غذا در مارس برای دومین ماه متوالی افزایش یافته و به ۱۲۸.۵ واحد رسیده که نسبت به فوریه ۲.۴ درصد و نسبت به سال قبل ۱ درصد رشد داشته است؛ افزایشی که عمدتاً به رشد قیمت انرژی ناشی از جنگ علیه ایران، مرتبط است.
شاخص قیمت غلات نیز ۱.۵ درصد افزایش یافته و قیمت جهانی گندم ۴.۳ درصد بالا رفته است. از جمله عوامل این افزایش، کاهش پیشبینی سطح کشت در استرالیا به دلیل افزایش هزینه کود و همچنین شرایط آبوهوایی در آمریکا عنوان شده است.
توررو تأکید کرد که افزایش قیمتها تاکنون محدود بوده، اما اگر بحران در تنگه هرمز بیش از ۴۰ روز ادامه یابد، کشاورزان ناچار خواهند شد بین کاهش مصرف نهادهها، کاهش سطح زیر کشت یا تغییر نوع محصولات یکی را انتخاب کنند.
برآوردهای دیگر فائو نشان میدهد قیمت جهانی کودها در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ ممکن است بین ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش یابد. همچنین قیمت اوره در خاورمیانه در هفته نخست مارس ۱۹ درصد و در مصر ۲۸ درصد رشد داشته است.
آسیبپذیرترین کشورها
نهادهای بینالمللی هشدار دادهاند که افزایش قیمت انرژی، کود و حملونقل بیشترین تأثیر را بر کشورهای کمدرآمد و واردکننده غذا خواهد داشت. صندوق بینالمللی پول، بانک جهانی و برنامه جهانی غذا در بیانیهای مشترک اعلام کردند که این افزایشها بهطور اجتنابناپذیر به افزایش قیمت غذا و ناامنی غذایی منجر میشود.
این فشار بیش از همه بر جمعیتهای آسیبپذیر وارد خواهد شد، بهویژه در کشورهایی که توان مالی محدودی برای حمایت از اقشار ضعیف دارند.
فائو کشورهایی مانند سریلانکا، بنگلادش، هند، مصر و سودان و همچنین کشورهای آفریقایی جنوب صحرا از جمله سومالی، کنیا، تانزانیا و موزامبیک را در معرض بیشترین خطر دانسته است. همچنین برزیل ممکن است با کاهش تولید مواجه شود که بر بازارهای جهانی تأثیر خواهد گذاشت.
فشار بر کشاورزان
بانک جهانی اعلام کرده که قیمت کودها همچنان بالا باقی مانده و بهطور متوسط حدود ۲۰ درصد بیشتر از سال گذشته است. این موضوع سودآوری کشاورزان، بهویژه در محصولاتی مانند ذرت، گندم و برنج را کاهش داده است.
این بانک پیشبینی میکند که قیمت کودها در سال جاری بیش از ۲۰ درصد افزایش یابد و سپس در سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ با ورود ظرفیتهای جدید تولید تا حدی تعدیل شود، هرچند همچنان بالاتر از میانگین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ خواهد بود.
همچنین تأکید شده که قیمت گاز طبیعی بهطور مستقیم بر تولید کودهای نیتروژنی تأثیر دارد، زیرا گاز ماده اولیه تولید آمونیاک است و در نتیجه هر شوک در بازار گاز مستقیماً به هزینه تولید غذا منتقل میشود.
واکنش دولتها
فائو اعلام کرده حدود ۲۹ درصد از سیاستهای اتخاذشده در مارس ۲۰۲۶ به پیامدهای جنگ علیه ایران بر سیستمهای غذایی مربوط بوده است.
این اقدامات شامل حمایت از مصرفکنندگان، تعیین سقف قیمتها، کاهش مالیات سوخت، استفاده از ذخایر و مدیریت مصرف انرژی بوده است.
فائو خواستار اقدام هماهنگ بینالمللی شده که شامل ایجاد مسیرهای تجاری جایگزین، حمایت مالی از کشورهای وابسته به واردات، تأمین اعتبار برای کشاورزان و تنوعبخشی به منابع واردات کود است.
این سازمان در بلندمدت نیز بر سرمایهگذاری در کشاورزی کارآمدتر، توسعه کودهای جایگزین مانند آمونیاک سبز و نگاه به سیستم غذایی بهعنوان زیرساختی راهبردی تأکید کرده است.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما