توافق بد با مصلحت توجیه نمی‌شود / علماء سعودی چگونه مفهوم مصلحت را به ابتذال کشیده‌اند؟

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ حضرت آیت‌الله ابوالقاسم علیدوست، استاد درس خارج حوزه علمیه و عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، در گفتگویی مطرح کرد؛ رهبر شهید انقلاب اسلامی امام خامنه‌ای (رضوان‌الله علیه) از تعبیر اصل «حکمت، عزت و مصلحت» استفاده می‌کردند. من همواره بر این نکته تأکید داشته‌ام که خودِ حکمت و عزت نیز در نهایت به مصلحت بازمی‌گردد. ممکن نیست امری مطابق حکمت باشد، اما مطابق مصلحت نباشد. البته ممکن است آن امر، مطابق منفعت نباشد (که منفعت محل بحث ما نیست)؛ همچنین ممکن نیست که امری مطابق با عزتِ واقعی و پایدار باشد اما مصلحت نباشد. هرچند تفکیک این مفاهیم برای سخنرانی در میان تودهٔ مردم قابل قبول است، اما در دقت علمیِ عمیق، عزت و حکمت نیز به مصلحت ختم می‌شود.

وی افزود: همهٔ حرکت‌هایی که اکنون محور بحث ماست، باید مطابق مصلحت باشند.

علیدوست تاکید کرد: باید روشن باشد درباره مصلحت صحبت می‌کنیم، نه «منفعت». منظور ما از مصلحت نیز «مصلحت شرعی» است؛ همان که موضوع کتاب «فقه و مصلحت» است. مصلحت همچون پوششی سراسری بر تمام آنچه می‌خواهیم بگوییم — چه تاکتیک و چه استراتژی — سایه می‌افکند. جالب اینجاست که هر دوی اینها نیز به مصلحت بازمی‌گردند.

استاد درس خارج حوزه علمیه گفت: ما نمی‌توانیم چیزی فراتر از مصلحت تصور کنیم. نباید چنین پنداشت که گاهی ناچار می‌شویم آتش‌بس یا توافقی را امضا کنیم، در حالی‌که مصلحت نیست. اگر ناچار به امضای توافقی شدیم، معنایش این است که مصلحت در آن هست. اگر توافقی در نهایت به ضرر باشد، آن توافق مطابق مصلحت نیست.بنابراین در ادامهٔ این بحث‌ها، باید این پوشش سراسری را همواره مد نظر داشته باشیم. این مفهوم همانند یک پارادایم، بر همهٔ تصمیم‌ها سایه می‌افکند و همه را جهت می‌دهد. همچنین ریشهٔ اینکه ما در تاکتیک‌ها بر «عدم ثبات» تأکید می‌کنیم نیز همین است؛ زیرا مصلحت‌ها متغیرند.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم عنوان کرد:  استفاده از واژهٔ «مصلحت» از زبان هر کسی را تأیید نمی‌کنم. کلیپی بسیار عجیب دیدم. کراهت دارم از بیان این موضوع اما چاره‌ای نیست. یکی از علمای سعودی — به قول صالح الوردانه، «علماء النفت» — می‌گفت: «اگر آن نانجیب و خبیثِ آمریکا (ترامپ) گفته که بن‌سلمان باید جایی از مرا ببوسد، اشکالی ندارد. اگر حاکم اسلامی مصلحت ببیند که حفظ کشور در این است، اشکال ندارد.» [ترامپ] قبلا از تعبیر «گاو شیرده» استفاده کرده بود که کمتر مایه آبروریزی بود. اما این تعبیر جدید افتضاح است و در خور عالم النفت است که چنین حرفی بزند.

علیدوست گفت: چنین سوءاستفاده‌ای از واژهٔ مصلحت، به معنای نادرست بودن خودِ واژه نیست. اساس شریعت بر مصالح نظام، مصالح عباد، معیشت مردم و آخرت آنان است. علمای بزرگ ما از پیش از شیخ مفید، ابن عقیل و دیگران، بحث مصلحت را داشته‌اند و هرگز مانند علماء سعودی چنین مباحث زشتی را مطرح نکرده‌اند. پس فراموش نکنیم که همهٔ فلش‌ها باید به مصلحت ختم شود.

...............

پایان پیام