ردپای تاریخی اسلام در ولز؛ از قدیمی‌ترین قبر مسلمان تا نخستین ترجمه قرآن

یکی از استادان دانشگاه کاردیف ولز  دربارۀ تاریخ اسلام در این کشور اتحادیه بریتانیا مقاله‌ای منتشر کرد. وی در این مقاله تصریح کرده برخلاف تصور رایج، اسلام پیشینه‌ای عمیق و ریشه‌دار در این کشور دارد و حضور مسلمانان در این بخش از بریتانیا، محدود به دهه‌های اخیر نیست. دکتر عبدالعظیم احمد، معاون مرکز مطالعات اسلام در دانشگاه کاردیف، در پژوهش خود با عنوان «ولز مسلمان؛ تاریخ در نُه مکان» کوشیده است با تکیه بر شواهد تاریخی، ردپای اسلام را در شهرها و روستاهای این منطقه بازخوانی کند. این پژوهش که مجله مسلمانان بریتانیا؟ British Muslim Magazine به آن پرداخته، اسلام را بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره در بخش‌هایی از ولز معرفی می‌کند.

بر پایه این تحقیق، قدیمی‌ترین قبر شناخته‌شده یک مسلمان در ولز در شهرستان کارمارتن‌شایر قرار دارد؛ آرامگاهی متعلق به خدیجه آملیا بوکش، زنی که در سال ۱۸۶۷ متولد شد، اسلام آورد و با میران بوکش، از اعضای یک خاندان سرشناس هندی که برای تحصیل حقوق به بریتانیا آمده بود، ازدواج کرد. ثبت رسمی این ازدواج در مؤسسه اسلامی لیورپول انجام شده بود؛ نهادی که در تاریخ حضور اولیه مسلمانان در بریتانیا جایگاهی مهم دارد. خدیجه آملیا بوکش در سال ۱۸۹۳ و در حالی که تنها ۲۶ سال داشت، درگذشت و اکنون مدفن او در این پژوهش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تاریخی حضور مسلمانان در ولز معرفی شده است.

دکتر عبدالعظیم احمد در بخش‌های دیگر این اثر، به نمونه‌های کمتر شناخته‌شده اما مهمی از پیوند اسلام با تاریخ اجتماعی و فرهنگی ولز اشاره می‌کند. از جمله اینکه استادکاران مسلمان در ساخت شیشه‌های رنگین پنجره کلیساها در انگلسی (جزیره‌ای در شمال غربی ولز) نقش داشته‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد حضور مسلمانان تنها به زیست فردی یا مهاجرت محدود نبوده، بلکه در تولید هنری و معماری مذهبی نیز نمود داشته است. همچنین در این پژوهش آمده است که نخستین تلاش برای ترجمه قرآن به زبان ولزی در سال ۱۸۷۹ در ابردر ( شهری در جنوب ولز) انجام شده بود؛ تلاشی که از تماس فکری و زبانی زودهنگام جامعه ولز با اسلام حکایت دارد.

این پژوهش همچنین زندگی شیخ عبدالحمید، بنیان‌گذار نخستین جمعیت مسلمانان ولز را بازگو می‌کند؛ شخصیتی که در جریان بمباران لندن در جنگ جهانی دوم و در سال ۱۹۴۴ جان خود را از دست داد. بازخوانی این چهره‌ها و مکان‌ها، به گفته نویسنده، نشان می‌دهد که تاریخ اسلام در ولز نه حاشیه‌ای و مقطعی، بلکه بخشی از بافت تاریخی این سرزمین بوده است. بر اساس آمارهای کنونی، اکنون حدود ۶۷ هزار مسلمان در ولز زندگی می‌کنند؛ جمعیتی متشکل از مردمانی با پیشینه‌ها، فرهنگ‌ها و خاستگاه‌های گوناگون که تداوم همان حضور تاریخی را در شکل امروزین خود نمایندگی می‌کنند.