به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ حجتالاسلام والمسلمین محسن قنبریان، مدرس حوزههای علمیه در نشست «اربعین؛ فناوری اجتماعی تحقق خونخواهی (هیأت، اربعین، مقاومت، خونخواهی)» در پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع) قم با تأکید بر اینکه خونخواهی در منظومه فکری اسلام صرفاً یک واکنش احساسی یا انتقامجویانه نیست، بلکه نیازمند تبدیل شدن به یک فناوری اجتماعی است، گفت: هیأت و اربعین از مهمترین ظرفیتهای جامعه شیعی برای تبدیل خونخواهی به یک گفتمان عمومی، پایدار و تمدنساز به شمار میروند.
وی با اشاره به بیانات رهبر معظم انقلاب درباره ضرورت «واژهسازی» و «نهادسازی» در هر نهضت اجتماعی، اظهار کرد: هر حرکت تمدنی ابتدا باید دستگاه واژگانی خود را تولید کند و سپس آن را در قالب نهادهای اجتماعی تثبیت سازد. بدون واژهسازی، گفتمان شکل نمیگیرد و بدون نهادسازی، آن گفتمان به جریان اجتماعی پایدار تبدیل نخواهد شد.
هیأت؛ حلقه اتصال دانش دینی و جامعه
استاد حوزه علمیه قم با بیان اینکه هیأت مهمترین حلقه اتصال دانش حوزوی با جامعه است، افزود: منبر هیأت طی قرون گذشته اصلیترین مسیر انتقال معارف اهلبیت(ع) به مردم بوده است؛ ازاینرو، هیأت این ظرفیت را دارد که رخدادهای اجتماعی را در منظومه مفاهیم اصیل شیعی بازخوانی و معنا کند.
وی تصریح کرد: تفاوت «انتقام» با «خونخواهی» در همین دستگاه مفهومی روشن میشود. در فرهنگ شیعه، خونخواهی مفهومی برخاسته از منظومه معرفتی اهلبیت(ع) است و با مفهوم رایج انتقام تفاوت ماهوی دارد.
تفاوت «قصاص» و «خونخواهی»
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به جایگاه مفهوم «ثار» در فرهنگ شیعی، گفت: اگر مرز میان قصاص و ثار روشن نشود، خونخواهی به یک مطالبه صرفاً کیفری تقلیل پیدا میکند؛ در حالی که در فرهنگ اهلبیت(ع)، برخی خونها افزون بر قصاص، دارای «ثار» هستند و تحقق اهدافی فراتر از مجازات عاملان را مطالبه میکنند.
وی افزود: همانگونه که درباره حضرت سیدالشهدا(ع)، پس از کشته شدن قاتلان نیز عنوان «ثارالله» همچنان باقی ماند، روشن میشود که خونخواهی در فرهنگ شیعه صرفاً به مجازات قاتلان محدود نیست، بلکه افقی تاریخی و تمدنی دارد.
خونبها باید متناسب با جایگاه شهید تعریف شود
حجتالاسلام والمسلمین قنبریان با تأکید بر ضرورت تبیین «منطق تعیین خونبها»، اظهار کرد: خونخواهی نباید به مجموعهای از مطالبات پراکنده و سلیقهای تبدیل شود، بلکه باید متناسب با جایگاه شهید تعریف گردد.
وی با اشاره به بیانات رهبر معظم انقلاب درباره شهادت سردار حاج قاسم سلیمانی گفت: رهبر انقلاب علاوه بر مطالبه قصاص عاملان، «اخراج آمریکا از منطقه» را به عنوان خونبهای راهبردی این جنایت مطرح کردند؛ این نمونه نشان میدهد که خونخواهی میتواند اهدافی فراتر از مجازات مستقیم عاملان داشته باشد.
خونخواهی در امتداد نهضت حضرت ولیعصر(عج)
این پژوهشگر حوزه با استناد به روایات، خونخواهی را در امتداد نهضت حضرت ولیعصر(عج) دانست و افزود: در روایات، تحقق کامل خونخواهی سیدالشهدا(ع) با قیام حضرت حجت(عج) پیوند خورده است؛ ازاینرو، خونخواهی نایب امام عصر(عج) نیز باید در امتداد همین منظومه معنا شود و از نگاههای مقطعی و احساسی فاصله بگیرد.
وی یکی از وظایف مهم هیأت را ترجمه صحیح مفاهیم اصیل دینی برای انسان معاصر دانست و گفت: اگر این ترجمه بهدرستی انجام نشود، دوگانههای نادرستی مانند تقابل دین و منافع ملی یا تعارض خونخواهی با خیر عمومی شکل خواهد گرفت؛ در حالی که خونخواهی حقیقی، زمینهساز تحقق خیر عمومی و عدالت برای همه ملتهاست.
حجتالاسلام والمسلمین قنبریان تأکید کرد: همانگونه که فرج در فرهنگ شیعه، فرج عمومی و ناظر به نجات جامعه انسانی است، خونخواهی نیز باید در همین افق تعریف شود.
هنر هیأت؛ ابزار عمومیسازی مفاهیم
وی در ادامه، شعر، مداحی، کتیبه و سایر عناصر هنری هیأت را مکمل منبر دانست و اظهار کرد: منبر وظیفه عمقبخشی به مفاهیم را بر عهده دارد و دستگاه هنری هیأت وظیفه عمومیسازی همان مفاهیم را ایفا میکند. این ظرفیت میتواند مفاهیمی همچون خونخواهی، عدالت، انتظار و مقاومت را به زبان قابل فهم برای عموم جامعه منتقل کند.
این استاد حوزه و دانشگاه یکی از کاستیهای موجود را محدود شدن گفتمان هیأت به مخاطبان سنتی دانست و گفت: هیأت در طول تاریخ، ظرفیت میزبانی از گروههای مختلف اجتماعی را داشته است و امروز نیز باید بتواند با حفظ اصالتهای معرفتی، زمینه حضور و گفتوگو با دانشگاهیان، روشنفکران و سایر گروههای اجتماعی را فراهم کند.
وی تصریح کرد: مقصود از این رویکرد، تغییر هویت هیأت نیست، بلکه استفاده از ظرفیت فراگیر آن برای گسترش دایره تأثیرگذاری اجتماعی است.
ضرورت نهادسازی برای تحقق خونخواهی
حجتالاسلام والمسلمین قنبریان با تأکید بر اینکه گفتمان خونخواهی بدون نهادسازی به نتیجه نخواهد رسید، اظهار داشت: در کنار هیأت، باید نهادهای مردمی و ساختارهای اجتماعی متناسب با این گفتمان شکل بگیرند تا بتوانند با نهادهای حاکمیتی تعامل مؤثر داشته باشند، مطالبات واقعی را پیگیری کنند و از ایجاد انتظارات غیرواقعبینانه و سرخوردگی اجتماعی جلوگیری شود.
وی خاطرنشان کرد: اگر خونخواهی تنها در سطح شعار، احساس و منبر باقی بماند، به تدریج دچار فرسایش خواهد شد؛ اما اگر به کنش اجتماعی، شبکهسازی و نهادسازی منجر شود، میتواند همانند نهضت عاشورا، زمینهساز تداوم جریان عدالتخواهی و تحقق اقامه قسط در جامعه اسلامی باشد.
..........
پایان پیام
نظر شما