به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ یافتههای یک گزارش تحقیقی روزنامه هشت صبح نشان میدهد که جامعه اسماعیلی بدخشان طی پنج سال گذشته با محدودیتهای فزاینده مذهبی، آموزشی، فرهنگی و اجتماعی روبهرو شده است.
این گزارش بر پایه گفتوگو با شماری از پیروان مذهب اسماعیلی در ۹ شهرستان استان بدخشان تهیه شده و از بستهشدن جماعتخانهها، فشار برای تغییر مذهب، محدودیت در آموزش دینی، مصادره منابع فرهنگی و افزایش نگرانیهای امنیتی در مناطق اسماعیلینشین خبر میدهد.
براساس یافتههای گزارش، دستکم ۱۰ جماعتخانه اسماعیلیان در مناطق مختلف بدخشان بسته شده، بیش از ۳۴۰ کودک اسماعیلی در پنج شهرستان منطقه درواز به مدارس دینی تحت کنترل طالبان فرستاده شدهاند و دستکم هفت مورد تغییر مذهب تحت فشار نیز مستند شده است.
منابع مورد گفتوگو همچنین از افزایش مهاجرت خانوادههای اسماعیلی به تاجیکستان، پاکستان، ایران و کابل خبر دادهاند.
افزایش فشارهای مذهبی و اجتماعی
شماری از اسماعیلیان بدخشان گفتهاند که از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اوت ۲۰۲۱، فضای فعالیتهای مذهبی و فرهنگی آنان بهشدت محدود شده است.
به گفته آنان، جامعه اسماعیلی در دورههای مختلف تاریخی با تبعیض و محرومیت مواجه بوده، اما شرایط سالهای اخیر یکی از دشوارترین دورهها برای این جامعه محسوب میشود.
مصاحبهشوندگان گفتهاند با وجود سابقه طولانی همزیستی میان پیروان مذاهب مختلف در بدخشان، برخی ملاها و اعضای طالبان در مناطق دورافتاده، مردم را از برقراری روابط اجتماعی نزدیک یا ازدواج با اسماعیلیان منع میکنند.
آنان همچنین مدعی شدهاند که شماری از مأموران و روحانیان نزدیک به طالبان، مذهب اسماعیلی را مطابق برداشت مورد قبول خود از اسلام نمیدانند و در مواردی افراد را برای پذیرش مذهب حنفی تحت فشار قرار دادهاند.
بستهشدن جماعتخانهها
یکی از مهمترین یافتههای گزارش، توقف فعالیت شماری از جماعتخانههای اسماعیلیان است.
جماعتخانهها تنها محل عبادت نیستند و در جامعه اسماعیلی نقش مذهبی، فرهنگی، آموزشی و اجتماعی نیز دارند.
براساس این گزارش، دستکم ۱۰ جماعتخانه در شهرستانهای واخان، شغنان، زیباک، اشکاشم، نسی، شکی، مایمی، یمگان و دیگر مناطق اسماعیلینشین بدخشان بسته شدهاند.
شماری از ساکنان گفتهاند برگزاری مراسم مذهبی اسماعیلی در برخی مناطق عملاً متوقف شده و برای برگزاری این مراسم، تهدید به جریمههایی تا سقف ۵۰ هزار افغانی وجود دارد.
به گفته آنان، طالبان اجازه ساخت، تکمیل یا توسعه جماعتخانهها را نیز نمیدهند و شماری از ساختمانهای نیمهکاره که پیش از بازگشت طالبان در حال ساخت بودند، اکنون متروک مانده و در معرض تخریب قرار دارند.
مصاحبهشوندگان این وضعیت را تهدیدی جدی برای حفظ هویت مذهبی و اجتماعی جامعه اسماعیلی میدانند.
فرستادن بیش از ۳۴۰ کودک به مدارس دینی
گزارش هشت صبح همچنین از فشار بر خانوادههای اسماعیلی برای فرستادن فرزندانشان به مدارس دینی تحت کنترل طالبان خبر داده است.
براساس یافتههای این گزارش، در پنج شهرستان منطقه درواز، بیش از ۳۴۰ کودک اسماعیلی بین ۹ تا ۱۶ سال طی پنج سال گذشته وارد این مدارس شدهاند.
این کودکان از روستاهایی در شهرستانهای نسی، مایمی، شکی و دیگر مناطق منطقه درواز هستند.
خانوادهها گفتهاند محتوای آموزشی این مدارس با باورها و آموزشهای مذهبی اسماعیلی تفاوت اساسی دارد. جامعه اسماعیلی برای آموزش دینی کودکان خود نظام آموزشی ویژهای دارد که از سوی نهادهای وابسته به این جامعه پشتیبانی میشود.
به گفته مصاحبهشوندگان، در برخی مناطق کارکنان نهادهای حکومتی، از جمله آموزگاران، خانوادهها را برای ثبتنام فرزندانشان در مدارس دینی تحت فشار قرار دادهاند.
گزارشهایی از تغییر مذهب تحت فشار
یکی از جدیترین بخشهای این گزارش به موارد تغییر مذهب اختصاص دارد.
منابع گفتهاند فشارهای امنیتی، اجتماعی و اقتصادی باعث شده است برخی افراد یا خانوادهها مذهب خود را تغییر دهند. با این حال، بهدلیل ترس مردم از پیامدهای امنیتی و دشواری مستندسازی، آمار دقیقی از مجموع این موارد وجود ندارد.
هشت صبح از دستکم هفت مورد مستند سخن گفته است.
براساس اطلاعات گردآوریشده، در دو رویداد جداگانه در شهرستان نسی، مجموعاً ۳۶ نفر بهصورت گروهی تغییر مذهب دادهاند.
همچنین دو مورد در منطقه شیوه، از جمله یک کارمند بخش آموزش، و چهار مورد دیگر در شهرستانهای اشکاشم، جرم و شغنان ثبت شده که مجموعاً ۱۳ نفر را در بر گرفته است.
مصاحبهشوندگان گفتهاند این تغییر مذهبها در شرایط فشار، تهدید و ارعاب صورت گرفته است.
برخی خانوادهها نیز مدعی شدهاند مأموران امر به معروف طالبان افرادی را که حاضر به تغییر مذهب نیستند به پرداخت جریمه تهدید میکنند و فقر و ناتوانی در پرداخت این هزینهها، برخی خانوادهها را در برابر این فشارها آسیبپذیر کرده است.
طالبان درباره این ادعاهای مشخص واکنشی که در گزارش ذکر شده باشد ارائه نکردهاند.
نگرانی از قتل و خشونت علیه اسماعیلیان
یکی از مسئولان فرهنگی جامعه اسماعیلی در بدخشان نیز از کشتهشدن شماری از افراد فعال این جامعه و افزایش موارد خشونت علیه اسماعیلیان ابراز نگرانی کرده است.
او به مواردی از مرگ یا قتل اعضای این جامعه در سالهای اخیر اشاره کرده و شماری از این حوادث را به نیروها یا ساختارهای طالبان نسبت داده است.
از جمله، امیربیگ، یکی از چهرههای شناختهشده جامعه اسماعیلی و نماینده شورای آقاخان، در سپتامبر ۲۰۲۲ همراه با دو نفر دیگر پس از واژگونی خودرو در مسیر درواز جان باخت. منبع مورد گفتوگو مدعی شده است که بررسیهای آنان نشان میدهد این رویداد عمدی بوده است.
همچنین نام اسلامالدین، دانشآموز کلاس هفتم در واخان؛ فضلاحمد پایز، از کارکنان داوطلب بخش فرهنگی آقاخان در زیباک؛ سلامت، شاهحسن و شاهنظر در فیضآباد و لیلیما، زن فعال اقتصادی و همسر سلام مفتون، خواننده محلی، در میان افرادی ذکر شده که مرگ آنان از سوی منابع این گزارش به طالبان نسبت داده شده است.
این ادعاها بهصورت مستقل در متن منبع تأیید نشدهاند.
گزارش همچنین از حدود ۱۱ مورد دیگر قتل غیررسمی یا بازداشت خودسرانه در مناطق مختلف بدخشان سخن گفته است؛ هرچند آمار رسمی و جامعی درباره این موارد در دست نیست.
محدودیت بر کتابها و مراکز فرهنگی
فعالیتهای فرهنگی و مذهبی اسماعیلیان نیز، براساس این گزارش، با محدودیتهای گسترده روبهرو شده است.
مصاحبهشوندگان گفتهاند برخی مراکز فرهنگی اسماعیلی مصادره و به مهمانخانه اعضای طالبان تبدیل شدهاند.
به گفته آنان، مقامهای محلی استدلال کردهاند که با وجود مسجد در روستاها و شهرستانها، نیازی به مراکز مذهبی جداگانه برای اسماعیلیان وجود ندارد.
برخی ساکنان نیز گفتهاند بهدلیل نگرانی از پیامدهای امنیتی، امکان اعتراض آشکار به این اقدامات را ندارند.
گزارشها همچنین از جمعآوری غیررسمی برخی کتابها، منابع آموزشی و نمادهای مذهبی اسماعیلیان حکایت دارد. به گفته منابع، بسیاری از افراد از ترس برخورد امنیتی نمیتوانند کتابها و راهنماهای آموزشی مرتبط با باورهای مذهبی خود را بهصورت علنی استفاده کنند.
فشارها و افزایش مهاجرت
یافتههای گزارش نشان میدهد که مجموعه فشارهای امنیتی، مذهبی، آموزشی و اقتصادی، روند مهاجرت اسماعیلیان بدخشان را نیز تشدید کرده است.
شماری از خانوادهها به تاجیکستان، پاکستان و ایران مهاجرت کردهاند و برخی نیز مناطق محل زندگی خود را ترک کرده و به کابل رفتهاند.
مصاحبهشوندگان میگویند این مهاجرتها باعث پراکندگی خانوادهها و تضعیف روابط اجتماعی، فرهنگی و مذهبی جامعه اسماعیلی شده است.
مناطق اسماعیلینشین بدخشان عمدتاً در مناطق کوهستانی و دورافتاده قرار دارند و محدودیت فرصتهای اقتصادی، در کنار فشارهای مذهبی و امنیتی، امکان ادامه زندگی برای برخی خانوادهها را دشوارتر کرده است.
نگرانی از سازمانیافتهتر شدن تبعیض
سازمان حقوق بشری «رواداری» نیز پیشتر در گزارشی اعلام کرده بود که آزار و تبعیض علیه جامعه اسماعیلی افغانستان دارای ریشههای تاریخی و فرهنگی است.
با این حال، گزارش تازه هشت صبح نتیجه گرفته است که پس از بازگشت طالبان، این فشارها شکل سازمانیافتهتری یافته و به حوزههای مختلف زندگی اسماعیلیان گسترش پیدا کرده است.
براساس یافتههای این گزارش، طالبان در چهار سال نخست حاکمیت خود، بهویژه در بخشهایی از بدخشان، آموزش فقه حنفی را بر کودکان اسماعیلی تحمیل کردهاند.
مصاحبهشوندگان همچنین از تکفیر علنی، تهدید، بازداشت، خشونت و فشارهایی سخن گفتهاند که هدف آن وادار کردن افراد به کنار گذاشتن مذهب اسماعیلی و پذیرش مذهب حنفی عنوان شده است.
در نبود امکان دسترسی آزاد رسانهها و نهادهای مستقل حقوق بشری به بسیاری از مناطق دورافتاده بدخشان، تأیید مستقل همه این موارد دشوار است. با این حال، گستردگی روایتهای مشابه درباره بستهشدن جماعتخانهها، محدودیت آموزش مذهبی، فشار بر کودکان و مهاجرت خانوادهها، نگرانیها درباره وضعیت آزادی مذهبی جامعه اسماعیلی در شمالشرق افغانستان را افزایش داده است.
......................
پایان پیام/
نظر شما