به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ جنگ‌های یمن در آغاز قرن بیستم میلادی و تلفات انسانی و مادی سنگینی که ارتش عثمانی در آن متحمل شد، اثری عمیق و ماندگار بر حافظه عمومی مردم آناتولی گذاشت. در آن دوره، مرثیه‌های متعددی برای هزاران سرباز کشته‌شده سروده شد که یکی از مشهورترین مضامین آنها این بود: «آن‌که به آنجا می‌رود، بازنمی‌گردد.»
براساس گزارش روزنامه «الاخبار» لبنان، ترانه‌های مشابهی نیز در میان مردم آناتولی رواج یافت. از جمله ترانه‌ای که با این پرسش آغاز می‌شود: «در آسمان ابری نیست، پس این دود چیست؟ در اطراف مرگی نیست، پس این شیون چیست؟ چه هولناک‌اند این سرزمین‌های یمن. آه یمن، گل یاسمنش؛ آن‌که می‌رود، بازنمی‌گردد، نمی‌دانم چرا؟»
اکنون، با تصمیم ترکیه و پاکستان برای استقرار نیرو و توانمندی‌های نظامی در عربستان با ادعای دفاع از این کشور در برابر نیروهای مسلح یمن، این خاطره تاریخی بار دیگر در ذهن بسیاری از ترک‌ها زنده شده است.
بازگشت به سیاست مداخله خارجی
البته این نخستین مداخله فرامرزی ترکیه در دوران حکومت حزب عدالت و توسعه نیست. این حزب پس از به قدرت رسیدن در سال ۲۰۰۲ میلادی، سیاستی را که از زمان تأسیس جمهوری ترکیه در سال ۱۹۲۳ میلادی بر پرهیز از ورود به جنگ‌های خارجی استوار بود، کنار گذاشت. سیاستی که البته مداخله ترکیه در قبرس در سال ۱۹۷۴ میلادی را نیز شامل نمی‌شد زیرا آنکارا در آن زمان بر اساس پیمان تضمین استقلال قبرس در سال ۱۹۶۰ میلادی وارد عمل شد.
«رجب طیب اردوغان» و متحدانش همچنین با اتخاذ شعار نوعثمانی‌گری، دامنه حضور منطقه‌ای ترکیه را گسترش دادند و آنکارا در سال‌های گذشته در سوریه، عراق، قفقاز جنوبی، لیبی، سومالی و مناطق دیگر مداخله نظامی کرده است.
با این حال، بیانیه نشست ائتلاف مکه در ریاض که چند روز پیش منتشر شد، می‌تواند نقطه اوج این روند تلقی شود. در شرایطی که برخی درباره احتمال ورود مستقیم نظامی ترکیه به جنگ یمن تردید داشتند، این بیانیه از شکل‌گیری وضعیتی جدید خبر می‌دهد. وضعیتی که یادآور «یمان بغداد در سال ۱۹۵۵ میلادی است، ائتلافی که ترکیه در آن نقش محوری داشت.
از پیمان بغداد تا ائتلاف مکه
ترکیه در زمان شکل‌گیری پیمان بغداد تحت حکومت حزب «دموکرات» به رهبری «عدنان مندرس» قرار داشت. دولتی که در سال ۱۹۵۲ میلادی، ترکیه را به عضویت ناتو درآورد و دوران ده‌ساله حکومت آن از سال ۱۹۵۰ میلادی تا سال ۱۹۶۰ میلادی از دوره‌های مهم در روابط ترکیه و رژیم صهیونیستی به شمار می‌رفت.
اکنون، به گفته منتقدان، ائتلاف مکه می‌تواند فصل تازه‌ای از نقش‌آفرینی نظامی ترکیه در منطقه را رقم بزند. با این تفاوت که این بار مقصد احتمالی نیروها، جبهه‌ای در یمن و در برابر نیروهای مسلح یمن است.
هشدار درباره گرفتار شدن در باتلاق یمن
شماری از نویسندگان و تحلیلگران ترک نسبت به ورود آنکارا به جنگ عربستان علیه یمن هشدار داده‌اند. آنها معتقدند چنین مداخله‌ای می‌تواند ترکیه را وارد چرخه جنگی کند که خروج از آن دشوار باشد.
منتقدان همچنین نسبت به پیامدهای این اقدام برای روابط ترکیه با ایران هشدار داده‌اند و می‌گویند مشخص نیست تهران در برابر چنین تحولی چه واکنشی نشان خواهد داد.
روزنامه «جمهوریت» نیز از شتاب‌زدگی ترکیه در موافقت با ارائه حمایت نظامی مستقیم به عربستان انتقاد کرده و نوشته است این تصمیم بدون بازگشت به پارلمان ترکیه اتخاذ شده است. اقدامی که به گفته این روزنامه با ماده ۹۰ قانون اساسی ترکیه در تعارض است.
این روزنامه همچنین این پرسش را مطرح کرده است که منافع ترکیه در انجام کاری در یمن که آمریکا، رژیم صهیونیستی و عربستان از انجام آن ناتوان بوده‌اند، چیست؟
تصمیم برای استقرار نیرو در مرزهای عربستان
نشست ریاض با حضور وزیران خارجه و دفاع و همچنین رؤسای ستادهای ارتش سه کشور برگزار شد و در پایان بر استقرار سریع نیروها و توانمندی‌های نظامی مورد توافق در مرزهای عربستان برای مقابله با حملات نیروهای مسلح یمن، تأکید شد.
روزنامه مخالف «قرار» در واکنش به این بیانیه، این اقدام را تحولی تعیین‌کننده برای تغییر موازنه نظامی و ژئوپلیتیک در خاورمیانه توصیف کرد و انتظار داشت جزئیات بیشتری درباره شمار نیروهای اعزامی و نحوه استقرار آنها در آینده منتشر شود.
در همین حال، اظهارنظر «جو ویلسون»، نماینده جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان آمریکا درباره این توافق نیز قابل توجه بود. او گفت آمریکا از اعضای ائتلاف مکه که توافق را در برابر آنچه تجاوز مورد حمایت ایران خوانده فعال کرده‌اند، قدردانی می‌کند.
ائتلاف مکه؛ فراتر از یمن؟
اظهارات مطرح‌شده درباره ائتلاف مکه نشان می‌دهد این سازوکار ممکن است صرفاً به مقابله با نیروهای مسلح یمن، محدود نماند و به بخشی از یک آرایش گسترده‌تر منطقه‌ای تبدیل شود.
بر اساس این برداشت، ائتلاف مکه در درجه نخست متوجه ایران و متحدان آن در منطقه از یمن گرفته تا عراق، خواهد بود و در این میان حتی لبنان نیز ممکن است از دامنه پیامدهای چنین رویارویی دور نماند.
به این ترتیب، ورود احتمالی ترکیه به پرونده یمن تنها یک تصمیم نظامی مقطعی نیست، بلکه می‌تواند آزمونی مهم برای مسیر سیاست خارجی اردوغان، روابط آنکارا با تهران و جایگاه ترکیه در معادلات امنیتی جدید خاورمیانه باشد. آزمونی که خاطره جنگ‌های عثمانی در یمن نیز بار دیگر آن را به مسئله‌ای حساس در افکار عمومی ترکیه تبدیل کرده است.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما