به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ روابط دفاعی پاکستان و عربستان پس از نشست اضطراری کمیته سیاسی و دفاعی راهبردی ائتلاف مکه که پنجم اکتبر جاری با حضور عربستان، پاکستان و ترکیه در شهر ریاض پایتخت عربستان برگزار شد، وارد مرحله تازه‌ای شده است. نشستی که همزمان با تشدید حملات نیروهای مسلح یمن علیه خاک عربستان و ازسرگیری عملیات نظامی در یمن برگزار شد.
براساس گزارش روزنامه «العربی الجدید»، مهم‌ترین تحول این نشست، تصمیم سه کشور برای عبور فوری از چارچوب تعهدات سیاسی به اجرای عملی تعهدات دفاع جمعی بود. به این معنا که کشورهای عضو ائتلاف مکه باید اقدامات لازم را برای تأمین نیرو و توانمندی‌های نظامی مورد توافق و استقرار سریع آنها در عربستان مطابق ترتیبات تعیین‌شده و قوانین داخلی هر کشور، انجام دهند.
از این رو، پرسش دیگر تنها این نیست که آیا پاکستان از عربستان حمایت نظامی خواهد کرد یا نه، بلکه مسئله اصلی به نوع حمایت نظامی، سرعت ارائه آن و احتمال حضور نیروهای پاکستانی در میدان مربوط می‌شود.
ائتلاف مکه وارد مرحله اجرایی شد
کشورهای عضو ائتلاف مکه پس از نشست اضطراری خود در ریاض اعلام کردند که اجرای فوری تعهدات دفاع مشترک و تأمین نیرو و توانمندی‌های نظامی و استقرار سریع آنها در عربستان را آغاز خواهند کرد.
«خالد بن سلمان» وزیر دفاع عربستان نیز از فعال شدن سازوکارهای بازدارندگی جمعی در برابر حملات علیه عربستان مقدس در چارچوب ائتلاف مکه خبر داد.
وزارت خارجه پاکستان نیز اعلام کرد که اسلام‌آباد، ریاض و آنکارا بر تأمین نیرو و توانمندی‌های نظامی در چارچوب توافق مکه توافق کرده‌اند.
پاکستان برای اجرای این تعهدات از تجربه قبلی برخوردار است. همکاری نظامی اسلام‌آباد و ریاض موضوع تازه‌ای نیست و دهه‌ها سابقه دارد. نیروهای پاکستانی در گذشته برای آموزش، مشاوره نظامی و حفاظت از تأسیسات در عربستان حضور داشته‌اند و در جریان جنگ خلیج فارس در سال‌های ۱۹۹۰ و ۱۹۹۱ میلادی نیز در دفاع از خاک عربستان مشارکت کردند.
حضور نظامی پاکستان در عربستان؛ تجربه‌ای که تکرار شده است
اما تحول مهم‌تر در سال ۲۰۲۶ میلادی رخ داد. زمانی که پاکستان بین ۸ تا ۱۰ هزار نیروی نظامی، یک اسکادران جنگنده شامل حدود ۱۶ فروند هواپیما، پهپادها و سامانه‌های پدافند هوایی را در چارچوب ترتیبات دفاع متقابل به عربستان اعزام کرد.
بر این اساس، اعزام نیروهای پاکستانی به عربستان صرفاً یک احتمال نظری نیست و در سال جاری میلادی عملاً نیز رخ داده است. هرچند مأموریت و حجم این استقرار با ورود مستقیم به عملیات تهاجمی تفاوت دارد.
این موضوع پس از توافق دفاع مشترک مکه که عربستان، پاکستان و ترکیه در آگوست ۲۰۲۶ امضا کردند، اهمیت بیشتری یافته است.
بر اساس این توافق، هرگونه حمله مسلحانه به یکی از سه کشور، حمله به هر سه کشور تلقی خواهد شد. اسلام‌آباد نیز تأکید کرده است که این توافق ماهیتی دفاعی دارد و بر حق دفاع فردی و جمعی مندرج در ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد استوار است.
از توافق راهبردی ۲۰۲۵ تا ائتلاف سه‌جانبه
عربستان و پاکستان پیش‌تر در سپتامبر سال ۲۰۲۵ میلادی نیز توافقنامه دفاعی راهبردی مشترکی امضا کرده بودند.
در بیانیه مشترکی که پس از امضای این توافق در ریاض میان «محمد بن سلمان» ولیعهد عربستان و «شهباز شریف» نخست‌وزیر پاکستان، منتشر شد، آمده بود که این توافق با هدف تقویت امنیت دو کشور و کمک به تحقق امنیت و صلح در منطقه و جهان انجام شده است.
بر اساس این توافق، هرگونه تجاوز به هر یک از دو کشور، تجاوز به هر دو کشور تلقی می‌شود.
پاکستان تا کجا می‌تواند پیش برود؟
«احتشام‌الحق» تحلیلگر پاکستانی در گفت‌وگو با روزنامه «العربی الجدید» معتقد است که نشست اخیر ریاض، تعهد سه‌جانبه را از سطح نظری به مرحله عملی نزدیک کرده است. به‌ویژه پس از آنکه سه کشور بر تأمین نیرو و توانمندی‌های مورد توافق و استقرار سریع آنها در عربستان تأکید کردند.
به گفته او، حمایت پاکستان احتمالاً ابتدا در حوزه‌هایی از جمله پدافند هوایی، حفاظت از تأسیسات حیاتی، جنگنده‌ها، پهپادها، شناسایی و مراقبت، پشتیبانی لجستیکی، تبادل اطلاعات و هماهنگی عملیاتی آغاز خواهد شد که اسلام‌آباد امکان انتقال سریع آنها را دارد.
او معتقد است دفاع از حریم هوایی عربستان و تأسیسات حیاتی یکی از سریع‌ترین اشکال حمایت پاکستان به‌ویژه با توجه به اتکای حملات نیروهای مسلح یمن به موشک‌ها و پهپادها، خواهد بود.
اما پرسش حساس‌تر این است که آیا پاکستان می‌تواند نیروهای زمینی خود را برای مشارکت در جنگ به یمن اعزام کند؟
اعزام نیرو به یمن؛ احتمال یا خط قرمز؟
«حمزه امیره» تحلیلگر پاکستانی در پاسخ به این پرسش به روزنامه «العربی الجدید» گفت که بر اساس داده‌های موجود به‌ویژه پس از نشست ریاض، این احتمال کاملاً مطرح است. اما تحقق آن به رفتار آینده نیروهای مسلح یمن، بستگی دارد.
او معتقد است اگر شرایط به مرحله‌ای برسد که اعزام نیرو و مشارکت در عملیات زمینی ضروری باشد، پاکستان چنین اقدامی را انجام خواهد داد.
امیره در عین حال میان استقرار نیروهای پاکستانی در داخل عربستان برای حفاظت از خاک و تأسیسات این کشور و اعزام آنها به یمن برای انجام عملیات تهاجمی تفاوت قائل می‌شود.
به گفته او، نشست ریاض درباره استقرار نیروها و توانمندی‌های نظامی در عربستان صحبت کرده و اعلام نکرده است که نیروهای پاکستانی به یمن اعزام خواهند شد. اما با توجه به ماهیت جنگ، همه چیز ممکن است و سابقه روابط پاکستان و عربستان نیز نشان می‌دهد اسلام‌آباد ممکن است برای دفاع از عربستان اقدامات گسترده‌ای انجام دهد.
خاطره سال ۲۰۱۵ و محدودیت‌های داخلی پاکستان
در مقابل، «شفاعت علی خان» تحلیلگر امنیتی پاکستانی، احتمال ورود نیروهای این کشور به جنگ خارج از مرزهای عربستان را بعید می‌داند.
او به روزنامه «العربی الجدید» گفت که پاکستان پیش‌تر از ورود مستقیم به جنگ یمن خودداری کرده است. در سال ۲۰۱۵ میلادی نیز پارلمان پاکستان درخواست عربستان برای مشارکت مستقیم در عملیات نظامی علیه نیروهای مسلح یمن را رد کرد، هرچند همزمان بر اهمیت حفاظت از عربستان و امنیت این کشور تأکید داشت.
به گفته او، پاکستان اکنون تلاش می‌کند نقش خود را به‌عنوان یک میانجی منطقه‌ای حفظ کند و همین مسئله می‌تواند اسلام‌آباد را نسبت به ورود به یک جنگ تهاجمی طولانی در داخل یمن محتاط‌تر کند.
سه سطح برای حمایت نظامی پاکستان
شفاعت علی خان سه سطح احتمالی برای حمایت پاکستان از عربستان در شرایط کنونی ترسیم می‌کند.
سطح نخست شامل تقویت پدافند هوایی عربستان، اعزام جنگنده و پهپاد، تیم‌های عملیاتی و تعمیر و نگهداری، نیروهای اطلاعاتی و همچنین حفاظت از تأسیسات، پایگاه‌ها و مراکز حساس خواهد بود.
سطح دوم شامل اعزام نیروهای زمینی پاکستانی به داخل عربستان برای حفاظت از مرزها، تأسیسات و مراکز نظامی است. نیروهایی که ممکن است در مأموریت‌های امنیتی و دفاعی در کنار نیروهای سعودی فعالیت کنند. به گفته این تحلیلگر، پس از نشست اخیر ریاض، این احتمال واقع‌بینانه‌تر شده است.
اما سطح سوم که حساس‌ترین سناریو است شامل مشارکت نیروهای پاکستانی در خارج از مرزهای عربستان و ورود مستقیم آنها به عملیات نظامی داخل یمن می‌باشد.
این تحلیلگر احتمال می‌دهد اسلام‌آباد بتواند تعهدات دفاعی خود را از طریق حفاظت از خاک عربستان اجرا کند، بدون آنکه الزاماً وارد جنگ زمینی در یمن شود.
به باور او، ورود به چنین جنگی می‌تواند بحران داخلی در پاکستان به‌ویژه با توجه به حضور قابل توجه شیعیان در این کشور ایجاد کند. افزون بر آن، پاکستان تمایلی به ورود به یک مناقشه مستقیم با ایران ندارد، آن هم در شرایطی که همزمان با هند و افغانستان نیز با چالش‌های امنیتی روبه‌روست.
مقام‌های پاکستان چه می‌گویند؟
این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که اسلام‌آباد سطح اظهارات خود درباره امنیت عربستان را افزایش داده است.
«احمد شریف چودری» سخنگوی ارتش پاکستان، ۱۸ سپتامبر اعلام کرد که کشورش برای دفاع از عربستان تا هر جا لازم باشد پیش خواهد رفت و تعهد اسلام‌آباد نسبت به امنیت این کشور را بدون قید و شرط توصیف کرد.
وزارت خارجه پاکستان نیز پس از نشست ریاض اعلام کرد که حضور اسلام‌آباد در این نشست نشان‌دهنده عزم این کشور برای ادامه نقش‌آفرینی در مسیر صلح و ثبات منطقه‌ای است.
«اسحاق دار» معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه پاکستان نیز در جریان این نشست بر همبستگی کامل کشورش با عربستان و حمایت از حاکمیت، تمامیت ارضی و امنیت این کشور تأکید کرد.
اسلام‌آباد میان حمایت دفاعی و جنگ مستقیم
با این حال، مهم‌ترین اظهارنظر پس از نشست ریاض از سوی «خواجه آصف» وزیر دفاع پاکستان، مطرح شد.
او گفت که نیروهای پاکستانی و ترکیه‌ای در حال حاضر در صحنه عملیات حضور دارند، اما نیروهای سعودی در شرایط کنونی در عملیات رزمی مشارکت می‌کنند و نیروهای پاکستانی و ترکیه‌ای نقش پشتیبانی دارند.
خواجه آصف تأکید کرد هر کمکی که عربستان به آن نیاز داشته باشد، در اختیار این کشور قرار خواهد گرفت.
مجموع این اظهارات نشان می‌دهد اسلام‌آباد در حال حاضر در محیط نظامی عربستان حضور دارد، اما همزمان تلاش می‌کند میان حمایت نظامی و دفاعی در داخل عربستان و مشارکت مستقیم در عملیات رزمی خارج از خاک این کشور، تمایز قائل شود.
از این منظر، احتمال افزایش حضور نیروهای پاکستانی در خاک عربستان روشن‌تر از سناریوی ورود مستقیم آنها به یک جنگ زمینی با نیروهای مسلح یمن در داخل یمن به نظر می‌رسد. سناریویی که برای پاکستان علاوه بر پیامدهای نظامی، می‌تواند هزینه‌های سیاسی و منطقه‌ای قابل توجهی نیز به همراه داشته باشد.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما