به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی علیزاده، مدیر حوزه‌های علمیه خواهران، در نشست «بررسی و تحلیل اجتماعی وضع تعیینی و تعیّنی حوزه‌های علمیه و نهاد روحانیت»، تفکیک مأموریت این دو نهاد را ضرورتی متناسب با تحولات ساختاری نظام اسلامی دانست و بر لزوم تعیین دقیق مسئولیت‌ها و تقسیم کار میان مجموعه‌های حوزوی و تبلیغی تأکید کرد.
وی امروز چهارشنبه ۲۹ مهرماه در این نشست که با مشارکت سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، جامعه المصطفی العالمیه و مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی برگزار شد، اظهار کرد: نظام اسلامی دو مرحله را پشت سر گذاشته است؛ مرحله نخست، دوران عدم بلوغ و استقرارنیافتگی نهادهای متعدد اجتماعی و حکمرانی بود و مرحله دوم، دوره استقرار نهادی با تقسیم کار روشن و متناسب با شرایط تثبیت نظام است.
علیزاده افزود: در مرحله نخست، شکل‌گیری نهادها عمدتاً بر اساس نیازهای موجود و به‌صورت تعیّنی پیش می‌رفت؛ اما در مرحله دوم، باید الگوی نهادسازی تعیینی، یعنی طراحی آگاهانه و مشخص مأموریت‌ها و مسئولیت‌ها، مبنا قرار گیرد.
آیه نفر؛ مبنای تفکیک آموزش حوزوی از تبلیغ اجتماعی
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران با استناد به آیه نفر، بر ضرورت جدی‌گرفتن تفکیک حوزه و نهاد روحانیت تأکید کرد و گفت: بر اساس این آیه، گروهی باید برای فراگیری عمیق دین و دستیابی به شناخت فقهی مهاجرت کنند و پس از بازگشت، جامعه خود را آگاه سازند و به تبلیغ و تبیین معارف دینی بپردازند.
وی با اشاره به گستردگی مأموریت‌های امروز حوزه و روحانیت اظهار داشت: در شرایط کنونی، با مجموعه‌ای پیچیده از وظایف آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و تبلیغی مواجهیم که ساماندهی آنها نیازمند تعیین حدود مسئولیت‌ها و طراحی سازوکارهای روشن است.
علیزاده با مقایسه حوزه‌های علمیه قم و نجف افزود: حوزه نجف در چارچوب مأموریت‌های شناخته‌شده خود به فعالیت ادامه داده و دامنه علوم مورد تدریس در آن محدودتر است؛ در مقابل، حوزه علمیه قم با توسعه گسترده رشته‌ها و گرایش‌ها روبه‌رو بوده و علاوه بر علوم اسلامی، حوزه‌هایی مانند علوم انسانی، فلسفه‌های مضاف و فلسفه علوم طبیعی را نیز در قلمرو فعالیت‌های خود پذیرفته است.
وی تصریح کرد: نمی‌توان اهمیت این رشته‌ها را نادیده گرفت؛ زیرا بدون آنها، نظام اسلامی پشتوانه نظری و تئوریک خود را از دست خواهد داد. در عین حال، گستردگی مأموریت‌های نهاد روحانیت در حوزه فرهنگ، هنر، رسانه، عرصه‌های داخلی و بین‌المللی، ضرورت تمرکز و تقسیم کار دقیق را دوچندان کرده است.
چرا گسترش مأموریت نهادهای دینی به کاهش کارآمدی می‌انجامد؟
علیزاده با طرح این پرسش که چرا رقابت سازنده میان مراکز دینی به شکل مطلوبی ایجاد نمی‌شود، گفت: مجموعه‌های دینی و فعالان این عرصه، خود را متعهد به انجام حداکثری وظایف می‌دانند و گاه هر مجموعه احساس می‌کند اگر مسئولیتی را بر عهده نگیرد، در انجام وظیفه دینی خود کوتاهی کرده است.
وی افزود: چنین رویکردی ممکن است به گسترش ناخواسته دامنه مأموریت نهادها بینجامد؛ به‌گونه‌ای که مرز مسئولیت‌ها روشن نباشد، سهم هر مجموعه از فعالیت‌ها مشخص نشود و پاسخ‌گویی نیز با دشواری مواجه شود.
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران خاطرنشان کرد: هنگامی که حدود مسئولیت‌ها شفاف نباشد، ارزیابی عملکرد نهادها دشوار می‌شود و در نهایت، کارآمدی مجموعه فعالیت‌ها کاهش می‌یابد. ازاین‌رو، اصلاح ساختارها باید به نحوی انجام شود که وظایف هر نهاد به‌صورت روشن تعریف شود و امکان سنجش عملکرد آن وجود داشته باشد.
سه الگوی اصلاح ساختار حوزه و روحانیت
وی در ادامه، سه سطح از تغییرات ساختاری را مطرح کرد و گفت: نخستین الگو، تغییرات حداقلی است؛ الگوی دوم، تغییرات متوسط و مبتنی بر بازبینی مأموریت‌هاست و الگوی سوم، تغییرات حداکثری را در بر می‌گیرد.
علیزاده توضیح داد: در الگوی تغییرات حداکثری، وظایف همه نهادها باید یک‌بار به‌صورت جامع بازبینی شود تا مشخص شود کدام نهاد باید به فعالیت خود ادامه دهد، کدام مجموعه به اصلاح مأموریت نیاز دارد و در چه مواردی حذف یا ادغام نهادها ضرورت پیدا می‌کند.
وی افزود: همچنین می‌توان تغییرات ساختاری را در سطحی میانه یا گسترده دنبال کرد، در حالی که مأموریت و نقش‌آفرینی افراد مشخص نیز مورد توجه قرار گیرد. انتخاب هر یک از این الگوها باید با توجه به واقعیت‌های موجود و نیازهای حوزه و نهاد روحانیت انجام شود.
حوزه باید مسئولیت آموزش و صلاحیت‌سنجی مبلغان را بر عهده بگیرد
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران با اشاره به ضرورت حفظ ارتباط حوزه با نیازهای واقعی جامعه، این پرسش را مطرح کرد که آیا تفکیک مأموریت‌ها ممکن است حوزه را از تحولات روز و بازخوردهای میدانی دور کند؟
وی در پاسخ تأکید کرد: حوزه باید مسئولیت آموزش مبلغان را بر عهده داشته باشد و زنجیره تربیت و آماده‌سازی نیروهای تبلیغی را به‌صورت منسجم سامان دهد.
علیزاده شش محور را برای این مسئولیت برشمرد: آموزش طلاب برای تبلیغ تخصصی، تربیت مدرسان تبلیغ، بر عهده گرفتن کارورزی تبلیغ، سنجش صلاحیت و صدور گواهی، تحقیق و به‌روزرسانی روش‌های تبلیغ و ایجاد بانک جامع اطلاعات.
وی افزود: تحقق این وظایف می‌تواند به شکل‌گیری نظامی منسجم برای تربیت مبلغان منجر شود؛ نظامی که در آن، آموزش‌های حوزوی با نیازهای واقعی عرصه تبلیغ ارتباط داشته باشد و صلاحیت افراد نیز بر اساس معیارهای مشخص ارزیابی شود.
نهاد روحانیت باید نیازها و بازخوردهای میدان را به حوزه منتقل کند
علیزاده با تأکید بر ضرورت تعامل دوسویه میان حوزه و نهاد روحانیت اظهار داشت: نهاد روحانیت نیز در این تقسیم کار مسئولیت‌هایی بر عهده دارد و باید نظام‌نامه نقش‌آفرینی روحانیت را به حوزه ارائه کند، ظرفیت مورد نیاز سالانه خود را اعلام کند و بازخوردها و ارزیابی‌های حاصل از فعالیت‌های میدانی را در اختیار حوزه قرار دهد.
وی افزود: نهاد روحانیت باید نیازهای واقعی عرصه تبلیغ را به حوزه منتقل کند و متناسب با مأموریت‌هایی که بر عهده دارد، از حوزه مطالبه داشته باشد. به این ترتیب، حوزه می‌تواند برنامه‌های آموزشی و تربیتی خود را بر اساس نیازهای مشخص و تجربه‌های واقعی میدان تنظیم و به‌روزرسانی کند.
مدیر حوزه‌های علمیه خواهران تصریح کرد: تفکیک مأموریت‌ها نباید به قطع ارتباط میان آموزش حوزوی و عرصه تبلیغ منجر شود؛ بلکه لازم است هر بخش وظیفه خود را به‌درستی انجام دهد و در عین حال، ارتباط سازمان‌یافته‌ای میان آنها برقرار باشد.
تبلیغ بین‌المللی به فرماندهی واحد نیاز دارد
وی در پایان با اشاره به تفاوت نیازها در عرصه‌های مختلف تبلیغی گفت: برخی میدان‌های اجتماعی و تبلیغی اقتضائات خاصی دارند که باید در طراحی ساختارها مورد توجه قرار گیرند.
علیزاده تبلیغ بین‌المللی را نمونه‌ای از این عرصه‌ها دانست و افزود: در فعالیت‌های تبلیغی بین‌المللی، به دلیل ضرورت انسجام و پیوستگی اقدامات، لازم است از آموزش تا مرحله اجرای تبلیغ، فرماندهی واحدی وجود داشته باشد.
وی تأکید کرد: طراحی ساختار مناسب برای حوزه و نهاد روحانیت باید ضمن حفظ ظرفیت‌های علمی و تخصصی، به تقسیم کار روشن، ارتباط مستمر میان آموزش و میدان و پاسخ‌گویی مشخص در انجام مأموریت‌ها منجر شود.
..............................
پایان پیام
نظر شما