به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ در بخش اول این نوشته، «توحیدباوری» در اندیشه های حکیم فردوسی و جایگاه آن در اشعار شاهنامه فردوسی، مورد بررسی قرار گرفت. در این نوشته نیز اوصاف خداوند که در ابیات مختلف این مجموعه اشعار بیان شده، بررسی می شود. در این بررسی موارد استفاده حکیم طوس از صفات خداوند و واژه هم معنا با آن در اشعار وی با اولویت صفات ذاتی خداوند، یعنی صفات قدرت، علم، حیات، اراده، سمع، بصر و کلام بیان شده است.
نکته جالب توجه در این بررسی آن است که اگر چه در نگاه حکماء، صفت «حی» مقدم بر همه صفات ذاتی خداوند شمرده می شود و بقیه صفات، وابستگی به این صفت دارند ولی حکیم طوسی در اشعار شاهنامه، بیشتر از صفت «قادر» و الفاظ و معنای مرتبط با آن استفاده کرده که با توجه به موضوع کتاب که با محوریت پهلوانی، رزم، غلبه بر دشمنان و از بین بردن آنان سروده شده، بسیار متناسب است.
در بررسی برخی از محققان، صفت «قدرت» و کلمات مشابه آن مانند «قدیر» در اشعار فردوسی با واژه هایی مانند «زورده، فرمانروا، توانا، خداوند دستگاه، خداوند زور، بخشنده دستگاه و پیروزگر» بیش از ۲۰۲ بار استفاده شده، به عنوان نمونه در این بیت قدرت خداوند این گونه وصف شده است: «که ای برتر از دانش پارسا/ جهاندار و بر پادشا، پادشا» یا بیت «که اوراست بر نیکویی دسترس، به نیرو نیازش نیاید به کس».
بر این اساس باید گفت که صفت «قدرت» در اشعاری که به عنوان مناجات و دعا از خداوند بیان شده، بیشترین کاربرد را در اشعار شاهنامه داشته است. روشن است که در این بررسی صفت قدرت هنگامی که به عنوان قدرت مخلوقات مثلا قدرت رستم بیان شده باشد در این شمارش قرار نگرفته است.
صفت «اراده» یا به شکل «مرید به معنای اراده کننده» نیز از صفات خداوند است که با تعداد ۱۹۶ بار، در رتبه دوم استفاده در اشعار شاهنامه قرار گرفته است. این صفت با عبارتهایی مانند «صاحب فرمان و اراده، رایمند و صاحب اراده یا کامکار و موارد مشابه» در این اشعار بیان شده است، در مواردی نیز به صورت ضمنی این صفت در برخی دیگر از اشعار بیان شده، به عنوان نمونه: «تویی آفریننده و کامگار/ فروزنده جان اسفندیار» یا بیت «چنان آفریدی که خود خواستی/ زمین و زمان را تو آراستی»
صفت «علم» و کلمات هم معنای آن در عربی مانند «علیم، اعلم، علّام و خبیر» همچنین کلمات فارسی مترادف با این کلمات مانند: دانا، داننده، دارنده دانش، شناسنده آشکار و نهان، خداوند دانایی نیز با تعداد ۸۰ بار در رتبه سوم صفات خداوند استفاده شده در اشعار شاهنامه قرار گرفته است، این صفت خداوند هم به صورت عربی «علیم» و هم به صورت فارسی «دانا» در این بیت شاهنامه استفاده شده است: «به هر کار دانا و سازندهای/ حکیم و علیم و برآرندهای».
صفت «حی» با ترجمه هایی مانند «جاودان، جاوید، جاوید نیک شناس و جاوید برتر» با ۱۸بار استفاده، صفت «سمیع» با الفاظی مانند «شنونده رازها، شنونده ناله ها، شنوای» با ۱۷ بار و صفت «بصیر» با کلماتی مانند «بیننده، بینا، بیدار» با ۴ بار تکرار از مواردی است که از استفاده از صفات خداوند در اشعار فردوسی حکیم است.
سید علیاصغر حسینی/ ابنا
___
پایان پیام
نظر شما