به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ معاون سخنگوی حکومت طالبان با تأیید بازگشت گسترده شهروندان افغانستان از پاکستان در روز جمعه گذشته اعلام کرد که موج تازه بازگشتها در پی تشدید فشارهای دولت پاکستان بر مهاجران فاقد مدرک و دارندگان مدارک موقت اقامتی شکل گرفته است.
گزارشها از ایالت خیبرپختونخوا نشان میدهد که نیروهای امنیتی پاکستان عملیات شناسایی، بازداشت و انتقال مهاجران افغان را در شماری از مناطق، از جمله صوابی، هریپور و مهمند، افزایش دادهاند. با نزدیک شدن به پایان مهلتهای تعیینشده از سوی اسلامآباد، بسیاری از خانوادههای افغان ناچار شدهاند محل زندگی خود را ترک کرده و به سوی گذرگاههای مرزی حرکت کنند.
در میان بازگشتکنندگان، تنها مهاجران فاقد مدرک حضور ندارند؛ شماری از دارندگان کارتهای موقت اقامت، افرادی با ویزاهای منقضیشده و خانوادههایی که سالها در پاکستان زندگی کردهاند نیز با خطر بازداشت یا اخراج روبهرو شدهاند.
مهاجران افغان؛ اهرم فشار در روابط کابل و اسلامآباد
مقامهای طالبان بارها پاکستان را متهم کردهاند که از موضوع مهاجران افغان بهعنوان ابزاری برای اعمال فشار سیاسی و امنیتی بر کابل استفاده میکند. از دید طالبان، تشدید روند اخراجها با افزایش اختلافات دو طرف بر سر مسائل مرزی و امنیتی ارتباط مستقیم دارد.
روابط کابل و اسلامآباد در ماههای اخیر بهدلیل درگیریهای مرزی، بستهشدن موقت گذرگاههای تجاری و اتهامهای مکرر پاکستان درباره حضور اعضای تحریک طالبان پاکستان در خاک افغانستان، بهشدت تیره شده است.
مقامهای پاکستانی ادعا میکنند که اعضای تحریک طالبان پاکستان از خاک افغانستان برای برنامهریزی و اجرای حملات در پاکستان استفاده میکنند. طالبان افغانستان این اتهام را رد کرده و تأکید دارد که اجازه نمیدهد از خاک این کشور علیه همسایگان استفاده شود.
در چنین شرایطی، افزایش بازداشت و اخراج مهاجران افغان از نگاه برخی ناظران تنها یک اقدام اداری یا مهاجرتی نیست، بلکه بخشی از فشار گستردهتر اسلامآباد بر حکومت طالبان به شمار میرود. به باور این ناظران، پاکستان تلاش میکند با تحمیل هزینههای اقتصادی و انسانی بیشتر، طالبان را به همکاری در پروندههای امنیتی و مرزی وادار کند.
بازگشت میلیونها مهاجر از ایران و پاکستان
بر اساس گزارشهای نهادهای بینالمللی، از سپتامبر ۲۰۲۳ تا اواسط سال ۲۰۲۶ میلیونها شهروند افغانستان از ایران و پاکستان به کشور بازگشتهاند. بخشی از این افراد بهصورت داوطلبانه بازگشتهاند، اما شمار قابلتوجهی نیز در نتیجه بازداشت، فشارهای اداری، پایان مهلت اقامت یا تصمیمهای اخراجی دولتهای میزبان مجبور به ترک محل زندگی خود شدهاند.
پاکستان طرح اخراج گسترده اتباع خارجی فاقد مدارک اقامتی را از نوامبر ۲۰۲۳ آغاز کرد. این برنامه در چند مرحله به اجرا درآمد و در هر مرحله، گروههای بیشتری از مهاجران افغان را دربر گرفت.
در مرحله نخست، تمرکز عمده بر مهاجران فاقد مدرک بود؛ اما در مراحل بعدی، دارندگان برخی مدارک موقت، کارتهای اقامتی منقضیشده و حتی خانوادههایی که پرونده مهاجرت به کشورهای ثالث داشتند نیز با محدودیت و فشار مواجه شدند.
بسیاری از این مهاجران سالها یا حتی چند دهه در پاکستان زندگی کردهاند. شماری از کودکان خانوادههای مهاجر نیز در پاکستان متولد شدهاند و شناخت محدودی از افغانستان دارند. بازگشت ناگهانی این خانوادهها، آنان را با مشکلاتی چون نداشتن مسکن، بیکاری، نبود مدارک هویتی و دسترسی محدود به آموزش و خدمات درمانی روبهرو میکند.
فشار مضاعف بر منابع محدود افغانستان
ورود هزاران خانواده در مدتزمان کوتاه، فشار سنگینی بر زیرساختهای اقتصادی و خدماتی افغانستان وارد کرده است. استانهای مرزی نخستین مناطقی هستند که با پیامدهای این بازگشتها مواجه میشوند؛ اما بسیاری از خانوادهها پس از ورود، به استانهای شرقی، جنوبی، مرکزی و شمالی منتقل میشوند.
کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان و دیگر نهادهای امدادرسان هشدار دادهاند که افغانستان توانایی محدودی برای اسکان و ادغام دوباره این جمعیت دارد. بسیاری از خانوادههای بازگشته، فاقد خانه، زمین یا منبع درآمد ثابت هستند و برای تأمین نیازهای اولیه به کمکهای بشردوستانه وابستهاند.
حکومت طالبان میگوید برای پذیرش مهاجران در گذرگاههای مرزی، انتقال آنان به ولایتهای محل سکونت و توزیع کمکهای اولیه برنامههایی را به اجرا گذاشته است. مقامهای طالبان همچنین از طرحهایی برای توزیع زمین و ایجاد شهرکهای ویژه بازگشتکنندگان سخن گفتهاند.
با این حال، نهادهای امدادی معتقدند حجم نیازها بسیار بیشتر از امکانات موجود است. کاهش کمکهای بینالمللی، بحران اقتصادی، بیکاری گسترده و محدودیت منابع مالی، توانایی افغانستان برای پذیرش چند میلیون بازگشتکننده را بهشدت کاهش داده است.
افزایش فقر، بیکاری و بیجاشدگی داخلی
بازگشت گسترده مهاجران میتواند نرخ بیکاری و فقر را در افغانستان افزایش دهد. خانوادههایی که سالها در پاکستان زندگی کردهاند، اغلب شبکه حمایتی، دارایی یا فرصت شغلی مشخصی در افغانستان ندارند.
برخی از آنان پس از ورود به کشور ناچار میشوند در خانه بستگان، سکونتگاههای غیررسمی یا اردوگاههای موقت زندگی کنند. این وضعیت خطر بیجاشدگی داخلی، کار کودکان، ترک تحصیل، ازدواج زودهنگام و مهاجرت دوباره را افزایش میدهد.
زنان و کودکان از آسیبپذیرترین گروهها در میان بازگشتکنندگان به شمار میروند. محدودیتهای موجود بر آموزش و اشتغال زنان در افغانستان، امکان سازگاری اقتصادی بسیاری از خانوادههای بازگشته را دشوارتر کرده است.
اخراج مهاجران در سایه اختلافات مرزی
تنش بر سر خط دیورند، فعالیت تحریک طالبان پاکستان و بستهشدن مکرر گذرگاههای مرزی از مهمترین عوامل اختلاف میان کابل و اسلامآباد است. پاکستان خواستار اقدام عملی طالبان علیه اعضای تحریک طالبان پاکستان است، در حالی که طالبان این مسئله را مشکل داخلی پاکستان میداند.
در کنار فشار بر مهاجران، اسلامآباد در مواردی گذرگاههای مرزی را بسته یا محدودیتهایی بر تجارت و ترانزیت افغانستان اعمال کرده است. این اقدامات برای کشوری محصور در خشکی مانند افغانستان، پیامدهای اقتصادی قابلتوجهی دارد.
برخی تحلیلگران معتقدند ترکیب فشار مهاجرتی، محدودیتهای تجاری و تهدیدهای امنیتی، بخشی از راهبرد پاکستان برای افزایش قدرت چانهزنی در برابر طالبان است. با این حال، اسلامآباد اخراج مهاجران را تصمیمی مرتبط با امنیت داخلی و اجرای قوانین مهاجرتی خود معرفی میکند.
تلاش کابل برای یافتن مسیرهای جایگزین
ادامه اختلافات با پاکستان، طالبان را به گسترش روابط اقتصادی و ترانزیتی با کشورهای دیگر، بهویژه ایران و آسیای مرکزی، سوق داده است. افزایش استفاده از بندر چابهار، توسعه مسیرهای تجاری از طریق ایران و تلاش برای گسترش ارتباطات ریلی از جمله گزینههایی است که برای کاهش وابستگی افغانستان به پاکستان مطرح شده است.
با این حال، تغییر مسیرهای سنتی تجارت و ترانزیت در کوتاهمدت آسان نیست. بخش بزرگی از تجارت افغانستان همچنان از گذرگاههای پاکستان عبور میکند و بستهشدن این مسیرها میتواند قیمت مواد غذایی، دارو و کالاهای اساسی را افزایش دهد.
تا زمانی که کابل و اسلامآباد به توافقی جامع درباره مسائل امنیتی، مرزی و مهاجرتی دست نیابند، احتمال میرود پرونده مهاجران افغان همچنان یکی از محورهای اصلی تنش میان دو طرف باقی بماند؛ تنشی که بیشترین هزینه آن را خانوادههایی میپردازند که پس از سالها زندگی در پاکستان، بدون امکانات کافی و آیندهای روشن به افغانستان بازگردانده میشوند.
..................
پایان پیام/
نظر شما