به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ بحران نظامی میان آمریکا و ایران در روزهای اخیر با چرخشی ناگهانی و غیرمنتظره روبهرو شد. چراکه «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا پس از چند روز تهدیدهای شدید علیه ایران و هشدار درباره حملات گسترده به خاک این کشور و تصرف تأسیسات مهم نفتی، مسیر خود را تغییر داد و از دستیابی به یک توافق سیاسی بزرگ برای پایان دادن به جنگ سخن گفت.
براساس گزارش شبکه الجزیره، ماجرا از جایی آغاز شد که ترامپ پنجشنبه گذشته در پیامی در شبکه اجتماعی خود، مواضعی تند علیه ایران اتخاذ کرد و تهدید کرد که آمریکا ممکن است حملات نظامی سنگینی را علیه این کشور انجام دهد. او همچنین از احتمال کنترل کامل جزیره خارک یکی از مهمترین مراکز صادرات نفت ایران در خلیج فارس، سخن گفت. اقدامی که میتوانست پیامدهای گستردهای برای بازار انرژی جهان داشته باشد.
اعلام مبهم توافق نزدیک
به نوشته روزنامه «نیویورک تایمز»، این تهدیدها پس از دو شب درگیری شدید موشکی و هوایی میان نیروهای آمریکایی و ایرانی مطرح شد. درگیریهایی که پس از سرنگونی یک بالگرد آمریکایی از نوع «آپاچی» شدت گرفت و نگرانیهای منطقهای درباره تبدیل شدن بحران به یک جنگ گسترده در خاورمیانه را افزایش داد.
اما تنها چند ساعت پس از این موضعگیری، ترامپ مسیر متفاوتی را در پیش گرفت و اعلام کرد که حملات برنامهریزیشده علیه ایران لغو شده است. او دلیل این تصمیم را پیشرفت مذاکرات با مقامهای ایرانی و دستیابی دو طرف به تفاهمهای اولیه عنوان کرد.
ترامپ در نشست خبری خود در کاخ سفید گفت: توافقی اولیه حاصل شده که مراحل نهایی تنظیم آن در حال انجام است و احتمال دارد امضای آن در یکی از کشورهای اروپایی و در روزهای آینده انجام شود.
او این توافق را تفاهمی بسیار قدرتمند توصیف کرد و مدعی شد که این توافق میتواند به جنگی پایان دهد که از 9 اسفند 1404 با حملات مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران آغاز شده است.
با این حال، تهران روایت آمریکا درباره دستیابی به توافق نهایی را رد کرد. «اسماعیل بقایی» سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که ادعاهای مطرحشده درباره توافق هنوز در حد گمانهزنی است و هیچ موضوعی به شکل نهایی تعیین نشده است.
او تأکید کرد که بخشهای زیادی از متن مذاکرات بررسی شده، اما ایران هنوز به نتیجه نهایی نرسیده و از خطوط قرمز خود عبور نخواهد کرد.
خوشبینی ترامپ و تردید درباره واقعیت مذاکرات
در همین زمینه، «نیال استانیج» تحلیلگر روزنامه «هیل»، نوشت که ترامپ از زمان آغاز جنگ علیه ایران بارها از نزدیک بودن توافق سخن گفته بود، اما تفاوت این بار آن است که او از زمانبندی مشخص برای امضای توافق و حمایت کشورهای منطقه از روند مذاکرات صحبت کرده است.
به گفته ترامپ، این توافق از حمایت کشورهایی مانند عربستان سعودی، امارات، قطر، ترکیه، پاکستان، بحرین، کویت، اردن و مصر برخوردار است.
با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند خوشبینی مطرحشده از سوی ترامپ با میزان ابهامهای موجود درباره توافق همخوانی ندارد. زیرا هنوز مشخص نیست سرنوشت برنامه هستهای ایران، ذخایر اورانیوم غنیشده و محدودیتهای احتمالی در این زمینه چگونه خواهد بود.
روزنامه «هیل» همچنین اشاره کرد که «بنیامین نتانیاهو» نخستوزیر رژیم صهیونیستی، اعلام کرده که این رژیم طرف این تفاهم نیست و هر توافق نهایی باید شامل خارج کردن اورانیوم غنیشده از ایران، برچیدن تأسیسات غنیسازی، محدود کردن برنامه موشکی ایران و پایان حمایت تهران از گروههای مسلح در منطقه باشد.
این موضع نشان میدهد که بسیاری از مسائل اصلی میان طرفها هنوز حل نشده و آنچه مطرح شده، بیشتر چارچوبی اولیه برای ادامه گفتوگوهاست.
واکنش بازارهای جهانی به خبر توافق احتمالی
در بخش اقتصادی، اظهارات خوشبینانه ترامپ درباره احتمال دستیابی به توافق، واکنش مثبت فوری در بازارهای مالی جهان ایجاد کرد.
به نوشته نیال استانیج، شاخصهای اصلی بورس آمریکا پس از انتشار این خبر افزایش یافتند. بهطوری که شاخص صنعتی داو جونز و شاخص «اساندپی ۵۰۰» حدود دو درصد رشد کردند و شاخص فناوری نیز بیش از دو و نیم درصد افزایش یافت.
این افزایش ارزش بازارها بیشتر تحت تأثیر امید به بازگشایی دوباره تنگه هرمز و پایان محدودیتهای دریایی آمریکا علیه مسیرهای مرتبط با ایران بود. موضوعی که در هفتههای گذشته نگرانیهای زیادی درباره افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی ایجاد کرده بود.
از آغاز جنگ علیه ایران، قیمت نفت حدود ۳۰ درصد افزایش یافته بود و نگرانیها درباره اختلال در صادرات انرژی از منطقه خلیج فارس، یکی از مهمترین عوامل فشار بر اقتصاد جهانی به شمار میرفت.
تلاشهای منطقهای برای جلوگیری از تشدید بحران
وبگاه «پولیتیکو» در گزارشی اختصاصی اعلام کرد که عقبنشینی ناگهانی ترامپ از گزینه نظامی، تصمیمی اتفاقی نبوده، بلکه نتیجه تلاشهای دیپلماتیک فشرده رهبران منطقهای برای جلوگیری از گسترش جنگ بوده است.
بر اساس این گزارش، تماسهای فوری میان مقامهای ارشد منطقهای با ترامپ نقش مهمی در تغییر رویکرد آمریکا داشته است.
از جمله این تماسها میتوان به گفتوگوهای امیر قطر، رئیس امارات و فرمانده ارتش پاکستان با رئیسجمهور آمریکا اشاره کرد. مقامهایی که تلاش کردند ترامپ را متقاعد کنند مسیر مذاکره هنوز امکان موفقیت دارد.
به گفته مقامهای آمریکایی و دیپلماتهایی که با این رسانه صحبت کردهاند، این رایزنیها باعث شد ترامپ اجرای حمله نظامی را متوقف کند و فرصت بیشتری به روند دیپلماتیک بدهد.
بر اساس گزارش این رسانه، تفاهم مطرحشده در حال حاضر بیشتر بر بازگشایی تنگه هرمز و پایان محدودیتهای دریایی مرتبط با ایران تمرکز دارد و موضوعات پیچیدهتر مانند پرونده هستهای ایران قرار است در مذاکرات بعدی بررسی شود.
همچنین گفته شده که واشنگتن و تهران درباره امکان آزادسازی بخشی از داراییهای مالی محدودشده ایران در قطر و برخی کشورهای دیگر گفتوگو کردهاند. داراییهایی که ارزش آنها بیش از ۱۶ میلیارد دلار برآورد شده و میتواند فشار اقتصادی بر تهران را کاهش دهد.
با وجود این نشانهها، همچنان تردیدهای زیادی درباره موضع نهایی رهبران ایران وجود دارد. یک دیپلمات عرب در گفتوگو با پولیتیکو درباره احتمال اجرای توافق گفته است: وقتی آن را ببینم، باور خواهم کرد.
هشدار درباره تصمیمهای شتابزده
روزنامه «نیویورک تایمز» به نقل از «پیت هگست» وزیر دفاع آمریکا، نوشت: اگر مجبور باشیم با بمب مذاکره کنیم، با بمب مذاکره خواهیم کرد.
این سخنان نشاندهنده رویکرد تهاجمی دولت آمریکا پیش از تغییر مسیر ناگهانی در موضوع مذاکرات با ایران بود.
در مقابل، «محمدباقر قالیباف» رئیس هیئت مذاکرهکننده ایران، هشدار داد که تصمیمهای عجولانه میتواند شرایط را پیچیدهتر کند، زیرساختهای انرژی و بازارها را با خطر مواجه سازد و منطقه را وارد بحرانی طولانیمدت کند.
در آمریکا نیز موضوع توافق احتمالی با ایران با واکنشهای متفاوتی روبهرو شد. برخی اعضای کنگره خواستار بررسی دقیق هرگونه توافق شدند.
«لیندسی گراهام» سناتور جمهوریخواه، اعلام کرد امیدوار است توافقی واقعی و اساسی حاصل شود که تفاوتهای مهمی با توافق هستهای دوره ریاستجمهوری باراک اوباما داشته باشد و هر توافق جدید برای بررسی به کنگره ارائه شود.
تردید درباره نتیجه استفاده از قدرت نظامی
برخی کارشناسان معتقدند که استفاده از نیروی نظامی برای فشار بر ایران ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد.
«ریکاردو آلکارو» پژوهشگر ایتالیایی، در این زمینه گفته است که اگر ایران احساس کند قدرت نظامی برای تحمیل خواستههایی استفاده میشود که آنها را نمیپذیرد، احتمالاً به جای عقبنشینی، مسیر تقابل را انتخاب خواهد کرد.
با وجود فضای مثبتی که ترامپ تلاش کرده با اعلام توافق بزرگ ایجاد کند، نبود متن نهایی توافق و ادامه اختلافها درباره برنامه هستهای ایران، تحریمها و مسائل امنیتی منطقه نشان میدهد که سخن گفتن از یک تحول تاریخی هنوز زود است.
اگرچه میانجیگری کشورهای منطقه توانسته است از شکلگیری موج جدیدی از حملات جلوگیری کند، اما پرسش اصلی همچنان باقی است. آیا این تفاهم میتواند آغاز پایان بحران میان آمریکا و ایران باشد یا تنها یک توقف موقت در درگیریای است که مسائل اصلی آن هنوز حل نشده است؟
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸
نظر شما